Rehber · Belge analizi

AI ile olayların kronolojik özeti nasıl oluşturulur?

Mesaj, e-posta, belge ve notlarınızı tarihleri ve kaynaklarıyla düzenleyip yapay zekâdan kronolojik bir taslak oluşturmasını isteyebilirsiniz. Ancak çıktıyı hazır ve doğrulanmış bir kayıt gibi kullanmayın: her olayı ilgili özgün belgeyle karşılaştırın, belirsiz tarihleri ve çelişkileri ayrıca işaretleyin. Hassas bilgileri araca yüklemeden önce aracın veri işleme ve saklama koşullarını inceleyin.

Bir kişi bilgisayar ekranında tarih sıralı notları inceliyor.

Hukuk Dosyam Editör Ekibi Yayın tarihi

Kronoloji için hangi kayıtları hazırlamalısınız?

Önce kullanacağınız kayıtları belirleyin: mesajlar, e-postalar, mektuplar, toplantı notları, makbuzlar veya kendi tuttuğunuz notlar. Mümkünse her kaydı, hangi kaynaktan alındığını ve tarih bilgisinin nerede göründüğünü anlayabileceğiniz biçimde saklayın.

Belgelerin dosya adlarına sıra numarası eklemek ya da basit bir kaynak listesi oluşturmak, yapay zekâ çıktısındaki bir olayı asıl kayda bağlamayı kolaylaştırır. Örneğin “E-posta A” gibi bir kaynak adı kullanabilir; tarih ve olay bilgisinin bulunduğu yeri ayrıca not edebilirsiniz.

Kayıtta tarih görünmüyorsa o olayı doğrudan tarihsiz kabul etmeyin. Başka bir kayıttan yaklaşık bir zaman aralığı çıkarılabiliyorsa bunu “yaklaşık” diye belirtin. Doğrulanmış tarih ile tahmini tarihi birbirinden ayırın; tahmini tarihi kesinmiş gibi yazmayın.

Özgün dosyaları koruyun. Kronoloji, kaynakların yerine geçmez; olayları takip etmeye yarayan bir taslaktır.

Yapay zekâya nasıl talimat vermelisiniz?

Bir kullanıcı, olay kronolojisi hazırlamak için bilgisayara talimat yazıyor.

Talimatınız, yapay zekânın yalnızca olayları sıralamasını değil, her satırın hangi kaynağa dayandığını ve nelerin belirsiz kaldığını göstermesini de istemeli. Aşağıdaki metni kayıtlarınıza göre uyarlayabilirsiniz:

  1. Amacı ve sınırı belirtin

    “Aşağıdaki kayıtları tarih sırasına koy. Yalnızca kayıtlarda bulunan bilgileri kullan; çıkarım yapman gerekirse bunu açıkça çıkarım olarak işaretle. Hukuki değerlendirme veya olaylar arasında kanıtlanmamış bir neden-sonuç ilişkisi kurma.”

  2. Kaynak bilgisini zorunlu tutun

    “Her olay için kaynak adını ve olay bilgisinin bulunduğu yeri yaz. Kaynağı belirleyemiyorsan bunu belirt; kaynak uydurma.” Böylece olayları özgün kayıtlarla karşılaştırmanız kolaylaşır.

  3. Tarih türlerini ayırmasını isteyin

    “Her tarih için bilginin kesin, yaklaşık ya da kayıtta bulunmayan bir tarih olup olmadığını göster. Belgenin oluşturulma, gönderilme, alınma ve imzalanma tarihlerini birbirine karıştırma.” Bu tarihler aynı olmayabilir.

  4. Çelişkileri saklamamasını söyleyin

    “Kaynaklar tarih veya olay bilgisi bakımından çelişiyorsa tek bir doğru gibi birleştirme. Her kaynağın ne söylediğini ve hangi bilginin uyuşmadığını ayrı göster.” Sonuç olarak tablo ya da numaralı liste isteyebilirsiniz.

Tarih ve kaynak uyuşmazlıklarını nasıl değerlendirmelisiniz?

İki belgede yer alan farklı tarihler karşılaştırılıyor.

Aynı olayla ilgili kayıtlarda farklı tarihler bulunabilir. Mesajın gönderildiği saat ile başka bir cihazda görüntülendiği saat, farklı saat dilimleri nedeniyle uyuşmayabilir. Bir belgede oluşturulma tarihi, imza tarihi veya size ulaştığı tarih yer alabilir; bunlar olayın gerçekleştiği tarihle aynı şeyi göstermeyebilir.

Yapay zekâdan her tarih bilgisinin kayıtta nasıl geçtiğini yazmasını isteyin. Uyuşmazlık varsa iki kaydı da belirtmesini sağlayın; elinizdeki bilgiler hangi tarihin doğru olduğunu göstermiyorsa seçim yapmayın. Örneğin bir not “ayın başı” derken e-posta belirli bir gün gösteriyorsa, kaynakları ayrı tutup kesinlik farkını açıklayın.

Temsili örnek: Bir mesajda toplantının salı günü yapılacağı yazıyor, toplantı notundaki tarih ise çarşambayı gösteriyor. Kronolojide bu iki kaydı tek tarihe dönüştürmek yerine, her birinin kaynağını ve uyuşmazlığı belirtin. Özgün kayıtların tamamını incelemeden hangi tarihin esas alınacağını varsaymayın.

Kronolojiyi kullanmadan önce neleri kontrol etmelisiniz?

  • Her olay satırını gösterilen özgün kaynakla karşılaştırın.
  • Tarihin kesin mi, yaklaşık mı, yoksa kayıtta bulunmuyor mu olduğunu kontrol edin.
  • Gönderilme, alınma, oluşturulma ve imzalanma tarihlerini birbirinin yerine kullanmayın.
  • Saat bilgisi varsa saat dilimi veya cihaz ayarlarının sıralamayı etkileyip etkilemediğini inceleyin.
  • Birbiriyle uyuşmayan kayıtları ayrı gösterin; kaynaklarda bulunmayan bir sonucu kesinleştirmeyin.
  • Yapay zekânın eklediği kişi, olay, tarih veya neden-sonuç ilişkilerini kayıtlarda doğrulanmıyorsa kronolojiye kesin bilgi olarak almayın.
  • Özgün belgeleri ve kayıtları koruyun; özeti tek başına kaynak dosya gibi kullanmayın.
  • Hassas bilgileri paylaşmanız gerekmiyorsa yüklemeden önce ayıklayın. Aracın verileri nasıl işlediğini ve sakladığını anlamıyorsanız koşulları incelemeden belge paylaşmayın.

Kronoloji hukuki değerlendirme veya uzman incelemesi yerine geçer mi?

Bir kişi kronoloji taslağını ve kaynak belgeleri birlikte inceliyor.

Yapay zekâ çıktısı, verilen kayıtların düzenlenmesine yardımcı olan bir taslaktır. Tek başına olayların doğruluğunu, belgelerin neyi kanıtladığını veya bir dosyada nasıl değerlendirileceğini belirlemez. Bir belgenin neyi kanıtladığı ve dosyada nasıl değerlendirileceği, belgenin içeriğine ve dosyanın koşullarına bağlıdır. Bu nedenle kronolojiyi doğrulanmış uzman görüşü gibi sunmayın.

Bir kronolojiyi hukuki başvuruda veya başka önemli bir işlemde kullanmayı düşünüyorsanız, özellikle kaynaklar çelişiyorsa ya da bir tarihin anlamı sonucu etkileyebilecekse, özgün kayıtları ve kronoloji taslağını birlikte bir uzmana inceletin. Sorarken şu noktaları netleştirebilirsiniz: Hangi tarih olayı gösteriyor? Hangi kayıt hangi olguyu destekliyor? Belirsiz veya çelişkili bilgi nasıl sunulmalı?

Belgenizin ne söylediğini görün

Tebligat, dilekçe ya da karar: belgenizi yükleyin ya da UYAP’tan aktarın; ne söylediği belgedeki yeri gösterilerek sade dille açıklansın.

Belge analizini inceleyin

Etiketler