Rehber · Belge analizi
AI önerisi ile dosyada yazılı yükümlülük nasıl ayrılır?
Bir yapay zekâ aracının “şunu yapmalısınız” demesi, bu ifadenin dosyanızdaki bir belgede yer aldığını tek başına göstermez. Öneriyi doğrulamak için hangi belgeye dayandığını bulun; belgenin tamamını, tarihini, taraflarını, ilgili bölümünü ve eklerini kontrol edin. Dayanak belgeyi göremiyorsanız veya dosyadaki kayıtlar birbiriyle çelişiyorsa, öneriyi doğrulanmış bir yükümlülük ya da süre gibi kabul etmeyin.
AI önerisi ile dosyada yazan bilgi aynı şey değildir
AI yanıtı, size sunulan bir öneridir; dosyanızdaki belgenin kendisi değildir. Yanıt, yüklediğiniz bir belgeye veya yazdığınız bilgilere dayanmış olabilir. Ancak yanıtın hangi kaynağı kullandığı anlaşılmıyorsa, önerinin dosyanızdaki bir kayda dayandığını varsaymayın.
Dosyada yazılı bir ifade görmek de tek başına onun kapsamını açıklamayabilir. Örneğin bir mahkeme kararı, tebligat, dilekçe veya sözleşme farklı türde belgelerdir. AI yanıtında bunlardan birine atıf yapılmışsa, ilgili belgenin tam metnini açıp önerinin belgedeki hangi ifadeye dayandığını bulun.
Burada amaç, bir belgenin hukuken ne sonuç doğurduğunu yalnızca görünüşüne bakarak belirlemek değil; AI yanıtının dosyanızdaki hangi bilgiyle desteklendiğini ve hangi noktaların hâlâ belirsiz olduğunu saptamaktır.
Önerinin hangi belgeye dayandığını nasıl kontrol edersiniz?
AI yanıtındaki önemli iddiaları ayrı ayrı ele alın. “Şu işlemi yapın”, “şu tarihe kadar yanıt verin” veya “bu yükümlülük kararda yazıyor” gibi ifadeler için, yanıtın dayanak gösterdiği belgeyi ve bölümü arayın.
-
Öneriyi doğrulanabilir iddialara ayırın
Yanıttaki işlem, yükümlülük, tarih veya taraf bilgilerini ayrı not edin. Birden fazla iddia varsa her birinin dayanağını ayrı arayın; bir iddianın doğrulanması diğerlerini otomatik olarak doğrulamaz.
-
Belge türünü ve dosyayla bağını belirleyin
Belgenin karar, tebligat, dilekçe, sözleşme veya başka bir kayıt olup olmadığını kontrol edin. Başlık ve dosya bilgileri, belgenin hangi konuya ve taraflara ilişkin olduğunu anlamanıza yardımcı olur. Yanlış dosyaya ait bir belgeye dayanarak sonuca varmayın.
-
Belgenin tamamını ve eklerini inceleyin
Yalnızca AI yanıtında alıntılanan cümleye bakmayın. Öncesindeki ve sonrasındaki ifadeleri, belgenin tarihini, taraflarını ve eklerini de kontrol edin. Eklerin içeriği, alıntının nasıl anlaşılacağını etkileyebilir.
-
Dosyadaki güncel kayıtlarla karşılaştırın
Elinizdeki belgeyi dosyanızda bulunan diğer kayıtlarla karşılaştırın. Dosyanızda göremediğiniz bir belge için “kesinlikle yok” sonucuna varmayın; elinizdeki görüntü veya kopyanın dosyanın tamamını gösterip göstermediğini ayrıca doğrulayın.
-
Kaynağı bulunamayan noktaları işaretleyin
AI yanıtı, dayandığı belgeyi veya ilgili bölümü göstermiyorsa bunu doğrulanmamış bilgi olarak not edin. Belge eksikse, tarih veya taraf bilgisi uyuşmuyorsa ya da kayıtlar çelişiyorsa bu farkı gidermeden öneriyi kesin kabul etmeyin.
Belge türü ve içeriği neden önemlidir?
Bir mahkeme kararında yer alan ifade, bir tarafın dilekçesinde ileri sürdüğü iddiayla aynı nitelikte değildir. Benzer şekilde, tebligat üzerindeki işlem bilgisi ile bir sözleşmedeki hükmün dayanağı farklı belgelerde bulunabilir. AI yanıtı bu ayrımları karıştırmış olabilir; bu nedenle yalnızca aynı kelimelerin geçmesine dayanarak belgelerin aynı şeyi söylediği sonucuna varmayın.
Belgenin tamamı elinizde değilse, yalnızca bir ekran görüntüsünden veya kısa alıntıdan hareketle yükümlülüğün kapsamını belirlemek mümkün olmayabilir. Belge eklerinin, sonraki kayıtların veya güncel dosya durumunun sonucu etkileyip etkilemediği de ayrıca kontrol edilmelidir.
Bir belgenin sizde bulunmaması, o belgenin dosyada bulunmadığını kanıtlamaz. Kullandığınız dosya görünümünün ve belge kopyalarının kapsamı belirsizse, ilgili kaydın mevcut olup olmadığını dosyanın erişilebilen kayıtlarından ayrıca araştırın.
Öneriyi doğrularken kontrol edilecekler
- AI yanıtı hangi belgeyi veya bilgiyi dayanak gösteriyor?
- Belgenin dosya bilgisi ve tarafları benim dosyamla uyuşuyor mu?
- Belgenin tarihi ve ilgili bölümü AI yanıtındaki ifadeyi destekliyor mu?
- Belgenin tamamını, eklerini ve ilgili bölümün öncesini ve sonrasını görebiliyor muyum?
- Dosyada aynı konuyla ilgili daha yeni veya farklı bir kayıt var mı?
- Önemli bir tarih ya da işlem için dayanak belgeyi ve dosyadaki güncel kaydı birlikte kontrol ettim mi?
- Belge eksik, okunaksız veya çelişkiliyse hangi noktayı ayrıca doğrulamam gerekiyor?
Eksik veya çelişkili bilgiyle karşılaşırsanız
Belge ile AI yanıtı uyuşmuyorsa farkı kapatmaya çalışmadan önce neyin uyuşmadığını kaydedin. Özellikle bir işlem veya tarih söz konusuysa, yalnızca AI yanıtına dayanarak hareket etmeyin.
-
Uyuşmazlığı somutlaştırın
AI yanıtındaki ifadeyi ve karşılaştırdığınız belgenin ilgili bölümünü ayrı ayrı not edin. Belgenin adı, tarihi, tarafları ve varsa eki hakkında elinizdeki bilgileri de ekleyin.
-
Eksik kaydı ve dosyanın kapsamını belirleyin
Görmediğiniz belgeyi, eksik eki veya açıklığa kavuşmayan dosya bilgisini açıkça belirtin. Elinizdeki kayıtların dosyanın tamamını gösterdiği doğrulanmadıysa bu belirsizliği notunuzda koruyun.
-
Doğru soruyla uzman görüşü alın
Süre, yükümlülük veya kararın uygulanması gündemdeyse, belge türünü, tam metni, ekleri ve dosyanın güncel kayıtlarını birlikte inceletecek bir hukukçuya başvurun. “Bu öneri hangi belge ve ifadeye dayanıyor?”, “Dosyamdaki kayıtlar tam mı?” ve “Belgede gördüğüm tarih hangi işlemle ilgili?” gibi somut sorular sorun.
Belgenizin ne söylediğini görün
Tebligat, dilekçe ya da karar: Belgenizi yükleyin ya da UYAP’tan aktarın; analiz, belgedeki ilgili bölümü göstererek içeriği sade dille açıklar.