Rehber · Hukuki bilgi
AI’nin alıntıladığı kanun maddesi nasıl doğrulanır?
AI’nin verdiği kanun maddesi atfını doğrulamak için önce kanunun numarasını ve madde numarasını bulun; ardından metni resmî mevzuat kaynağında karşılaştırın. Maddenin güncel metnini görmekle yetinmeyin: olayınızın tarihi, değişikliklerin yürürlük zamanı ve varsa geçiş hükümleri de önem taşıyabilir. Atfın doğru olması, hükmün sizin durumunuza uygulanacağını tek başına göstermez.
Önce atfın hangi kanunu gösterdiğini bulun
Bir kanun atfı genellikle kanunun adı veya numarasıyla birlikte madde numarasını gösterir. AI yanıtında yalnızca “12. madde” yazıyorsa hangi kanunun kastedildiği belli olmayabilir; bu bilgi olmadan atfı güvenilir biçimde kontrol edemezsiniz.
Yanıttan şu bilgileri ayıklayın:
- Kanunun tam adı veya numarası
- Madde numarası ve varsa fıkra, bent ya da alt bent
- AI’nin maddeye bağladığı iddia
Atıf eksikse AI’den kanunun tam adını ve numarasını, madde ve varsa fıkra bilgisini ayrı ayrı vermesini isteyin. Verilen yanıtı yine de resmî kaynakla karşılaştırın; AI’nin kendi atfını açıklaması doğrulama sayılmaz.
Maddeyi resmî kaynakta nasıl karşılaştırırsınız?
Resmî mevzuat kaynağında arama yaparken kanunun adı veya numarasıyla başlayın. Kaynakların düzeni ve arama ekranları değişebileceğinden, belirli bir menü ya da bağlantı yolunun her zaman aynı kalacağını varsaymayın.
-
Kanunun kimliğini doğrulayın
Arama sonucundaki kanun adı ve numarasını AI yanıtındaki bilgilerle karşılaştırın. Yalnızca benzer bir başlığa veya başka bir sayfadaki alıntıya dayanmayın.
-
Madde numarasını ve metnin tamamını açın
Atıf yapılan maddeyi bulun; varsa AI’nin belirttiği fıkra ve bentlerin de doğru maddeye ait olup olmadığını kontrol edin. AI yanıtındaki bir cümleyi, maddenin tamamını görmeden doğru kabul etmeyin.
-
Sözcükleri ve kapsamı karşılaştırın
-
Değişiklik ve yürürlük bilgisine bakın
-
Gerekirse Resmî Gazete’deki yayımı inceleyin
Maddenin doğru olması neden tek başına yetmez?
Bir madde numarasının gerçekten bulunması ve metnin doğru aktarılması, o hükmün her olaya uygulanacağı anlamına gelmez. Uygulama; olayın ne zaman gerçekleştiğine, tarafların durumuna, uyuşmazlığın konusuna ve ilgili hükmün tamamına bağlı olabilir.
Özellikle olay bir değişiklikten önce veya sonra yaşandıysa, yalnızca bugün görünen metne bakmak yeterli olmayabilir. Değişikliğin yürürlük zamanı ve varsa geçiş hükümleri araştırılmalıdır. AI yanıtı bu bilgileri vermiyorsa, hangi tarih ve belgeye dayanarak değerlendirme yaptığını sorun; yanıtı kendi dosyanız bakımından kesin sonuç gibi kabul etmeyin.
Temsili örnek: Bir kişi, geçmişte yaptığı bir işlem hakkında AI’den bilgi alıyor ve yanıt güncel madde metnini aktarıyor. Metin doğru olsa bile, işlem tarihinde hangi düzenlemenin yürürlükte olduğu ayrıca kontrol edilmelidir.
Son kontrol listesi
- Kanunun tam adı veya numarası belli mi?
- Madde numarası ile varsa fıkra ve bent bilgisi uyuşuyor mu?
- AI’nin aktardığı ifadeler resmî metinde aynı mı?
- Maddenin tamamı ve bağlantılı hükümler incelendi mi?
- Değişikliklerin yürürlük tarihleri kontrol edildi mi?
- Olayın tarihi ile geçiş hükümleri arasında bağlantı olabilir mi?
- AI’nin aktardığı bilgi, metin alıntısı mı yoksa kendi yorumu mu?
- Atıf bulunamıyorsa veya farklı kaynaklarda farklı metinler görünüyorsa, bu belirsizlik not edildi mi?
Ne zaman uzmana danışmak gerekir?
Atıf resmî kaynakta bulunamıyorsa, metin sürümleri arasında fark varsa veya olay tarihi değişiklik dönemine denk geliyorsa, yalnızca AI yanıtına dayanarak işlem yapmayın. Bu durumlarda sorunun yanıtı, hangi metnin ne zaman yürürlükte olduğuna veya olayın hangi hüküm kapsamında değerlendirileceğine bağlı olabilir.
Bir hukukçudan görüş alırken AI yanıtını, bulduğunuz resmî metni, olayın tarihini ve varsa ilgili yazışma ya da belgeleri birlikte paylaşın. Şu soruları yöneltmek, incelemenin kapsamını netleştirir:
- Bu madde olayımın tarihi itibarıyla hangi metinle uygulanabilir?
- Değişiklik veya geçiş hükümleri bu olayı etkiliyor mu?
- AI’nin atfı eksik ya da yanlışsa, hangi madde veya fıkra incelenmeli?