Belgeye dayanan bilgi ile kişisel anlatım nasıl ayrılır?

Belge, bir bilgiyi veya kaydı içeren ve dosyada sunulabilen materyaldir. Kâğıt üzerindeki bir yazı gibi e-posta, mesaj, fotoğraf veya elektronik kayıt da olayla ilgili bilgi içerebilir. Ancak bu materyallerin kaynağı, tarihi ve bağlamı önemlidir.

Kişisel anlatım, olayı gören, yaşayan veya olaya ilişkin bilgi sahibi olan kişinin aktardıklarıdır. Anlatımınızda kendi gözleminizle başkasından duyduğunuz bilgiyi ayırmanız, bilginin nereden geldiğini açık hâle getirir.

Delil, bir uyuşmazlıktaki iddia veya savunmayı desteklemek ya da değerlendirmek için sunulan bilgi ve materyaldir. Bir belgenin dosyaya eklenmesi, içeriğinin tartışmasız biçimde doğru olduğu veya iddianın kesinleştiği anlamına gelmez. Belgenin ve diğer bilgilerin nasıl değerlendirileceği, dosyanın türüne ve koşullarına bağlıdır.

Olay anlatımındaki her cümle aynı türden bilgi değildir. Şu üç ayrım, neyi bildiğinizi ve neyi bir kayıttan çıkardığınızı açıkça gösterir:

• İddia: “Ödemeyi yaptım.” Bu, dosyada ileri sürdüğünüz olaydır.
• Belgeyle doğrulanabilen bilgi: Banka kaydında belirli bir tarihte, belirli bir tutarda işlem görünmesi. Kayıt işlemin yapıldığını gösterebilir; işlemin hangi borç için olduğunu tek başına açıklamayabilir.
• Çıkarım: İşlem kaydından hareketle “Bu ödeme, söz konusu borcu kapatmak içindi” demek. Çıkarımın dayanağını ve varsa başka açıklamaları ayrıca belirtmek gerekir.

Temsili örnek: Bir kişi, toplantı tarihinin değiştirildiğini anlatıyor ve tarih değişikliğini bildiren bir e-posta sunuyor. E-posta, gönderildiği ve içeriğinde ne yazdığı konusunda bilgi sağlayabilir. Toplantıya kimin katıldığını veya değişikliğin taraflarca kabul edilip edilmediğini tek başına göstermeyebilir.

Hayır. Bir belge bulunmaması, olayın yaşanmadığını tek başına göstermez. Kişisel anlatımınız olayları açıklayabilir; ancak hangi vakıaların ispatlanması gerektiği ve hangi delillerin kullanılabileceği dosyanın türüne göre değişebilir.

Belge yoksa anlatımınızı mümkün olduğunca somutlaştırın: olayın yaklaşık zamanı ve yeri, orada bulunan kişiler, olaydan sonra yaptığınız işlemler ve elinizdeki ilgili kayıtlar gibi ayrıntıları belirtin. Kesin hatırlamadığınız bir tarihi veya ayrıntıyı kesinmiş gibi yazmayın. Başkasından öğrendiğiniz bilgiyi kendi gözleminizden ayırın.

Belge varsa da aynı dikkat gerekir. Belgenin varlığı, içindeki her bilginin doğru olduğunu veya uyuşmazlık konusu olayı bütünüyle kanıtladığını kendiliğinden göstermez. Belgenin kapsamı, kaynağı ve olayla ilgisi birlikte değerlendirilmelidir.