Bilirkişi ek raporu nasıl okunur? Sık yapılan hatalar

Ek rapor, dosyada daha önce hazırlanmış bilirkişi raporuna ilişkin ek açıklamalar veya değerlendirmeler içerebilir. Ancak her ek raporun kapsamı aynı değildir. Hangi konuların ele alındığı; önceki rapora, mahkemenin bilirkişiye yönelttiği sorulara ve dosyadaki açıklamalara bağlıdır.

Okumaya başlamadan önce raporun giriş ve sonuç bölümlerinde şu bilgileri bulun:

• Rapor hangi inceleme veya hesapla ilgili?
• Hangi sorulara yanıt vermek üzere hazırlanmış?
• Hangi önceki rapora veya belgelere atıf yapıyor?
• Sonuçta yeni bir tespit mi bildiriyor, önceki tespiti mi açıklıyor, yoksa önceki görüşünü mü değiştiriyor?

“Ek rapor” adının, önceki rapordaki her konunun yeniden incelendiği anlamına geldiğini varsaymayın. Raporda ele alınan başlıkları, mahkemenin yönelttiği sorularla karşılaştırın.

Raporda kullanılan verileri dosyadaki asıl belgelerle karşılaştırın. Örneğin rapor bir fatura, yazışma, ölçüm, çizim, kayıt veya önceki hesap üzerinden değerlendirme yapıyorsa, belgenin tarihini, ilgili kısmını ve raporda nasıl kullanıldığını kontrol edin.

Her fark, tek başına hesap hatası olduğunu göstermez. Rapor farklı bir belgeyi esas almış, bir veriyi belirli bir varsayımla değerlendirmiş veya önceki hesapta kullanılan yöntemi değiştirmiş olabilir. Farkın nedenini anlayabilmek için şunları not edin:

• Raporda esas alınan belge veya veri nedir?
• Dosyadaki karşılığı hangi belge veya kayıttır?
• Tarih, miktar, ölçüm ya da tutar aynı mı?
• Hesapta kullanılan yöntem ve varsayımlar açıklanmış mı?
• Belgedeki hangi bilginin sonuca nasıl etki ettiği gösterilmiş mi?

Bir belgenin raporda anılmaması, o belgenin dosyada bulunmadığını veya hiç değerlendirilmediğini kesin olarak göstermez. Dosyadaki belgeyi ve rapordaki açıklamayı birlikte inceleyin.

Dosyada daha önce sunulmuş bir itiraz veya açıklama varsa, raporda bu konuya doğrudan yanıt verilip verilmediğini kontrol edin. Bunun için itirazdaki her iddiayı ayrı bir satıra yazıp rapordaki karşılığını bulun. Yanıtın yalnızca konuyu anması mı, yoksa iddianın dayanağına ve sonucuna açıklık getirmesi mi önemli; bunu somut cümleler üzerinden değerlendirin.

Mahkemenin yönelttiği sorular için de aynı yöntemi kullanın. Soruları ve rapordaki yanıtları eşleştirirken yanıtın hangi veri veya belgeye dayandığını not edin. Bir soru yanıtsız görünüyorsa, raporun başka bir bölümünde o konuya değinilip değinilmediğini de kontrol edin.

Raporda bir itirazın ele alınmaması, tek başına o itirazın dosyada bulunmadığını veya mahkemenin onu değerlendirmediğini göstermez. Dosyadaki dilekçeleri, raporu ve raporun hangi sorular üzerine alındığını birlikte inceleyin.

Ek raporu değerlendirirken şu hatalardan kaçının:

• Yalnızca sonuç bölümünü okumak: Sonuç, kullanılan veri ve yöntem açıklanmadan değerlendirilemeyebilir. Sonuca götüren hesap veya teknik açıklamaları da inceleyin.
• Her farklılığı hata saymak: Önceki raporla farklı sonuç, yeni bir belgeye veya değişen bir varsayıma dayanabilir. Farkın gerekçesini ve dayanağını arayın.
• Önceki raporun aynen tekrarlandığını varsaymak: Aynı sonuç korunmuş olsa bile gerekçe, kullanılan veri veya yanıtlanan soru değişmiş olabilir.
• Bir konunun anılmamasını dosyada yok saymak: Raporda yer almayan bir bilgi dosyada bulunabilir. Dosyadaki belgeleri ayrıca kontrol edin.
• Teknik değerlendirmeyi hukuki sonuçla eşitlemek: Bilirkişi raporundaki teknik tespit, tek başına uyuşmazlığın nasıl sonuçlanacağını göstermez. Raporun kapsamını ve dosyanın kalanını birlikte değerlendirin.
• Uzmanlık alanı dışına taşma ihtimalini göz ardı etmek: Teknik bulguyla hukuki değerlendirmeyi ayırın. Raporun hangi konuda uzman görüşü sunduğunu, hangi ifadelerin teknik dayanakla açıklanmadığını not edin.

Önce sorunu tek cümleyle ve dayanağıyla tarif edin. Örneğin, “Ek rapordaki hesapta kullanılan miktarın dosyadaki belgede farklı görünmesinin nedeni açıklanmamış” demek, “rapor yanlış” demekten daha denetlenebilir bir tespit sunar. Bu ifade de ancak ilgili belge ve rapor bölümü karşılaştırıldıktan sonra kullanılmalıdır.

Ardından şu bilgileri birlikte kaydedin: ilgili rapor bölümü, karşılaştırdığınız dosya belgesi, önceki rapordaki tespit ve açıklığa kavuşmasını istediğiniz soru. Konu hesap veya teknik yöntemle ilgiliyse, farkın hangi işlemden kaynaklanabileceğini anlamak için o alanda uzman kişiden destek almak yararlı olabilir.

Bu inceleme yöntemi, rapora karşı izlenecek yolu veya dosyada hangi sonucun doğacağını tek başına belirlemez. İzlenecek yol ve varsa süre konusunda kesin değerlendirme yapabilmek için somut dosyanın türü, aşaması ve ilgili evrakı ayrıca incelenmelidir.