Bilirkişi ek raporunda imza ve belge incelemesi nasıl kontrol edilir?

Raporun sonuç bölümünü tek başına okumak yerine, incelemenin kapsamını ve dayanaklarını birlikte kontrol edin. İncelenen belgenin ne olduğu; raporda tarihi, türü, sayfa veya ek bilgisiyle ayırt edilebiliyor mu? İncelenen imza ya da yazı, uyuşmazlık konusu belge üzerindeki hangi bölüme ait olarak gösterilmiş?

Dosyada belgenin aslı görünmüyorsa, bu tek başına belgenin hiç sunulmadığını kanıtlamaz. Dosyadaki ekleri, mahkemenin ara kararlarını ve raporun hangi belgeye atıf yaptığını birlikte kontrol edin. Rapor kopya üzerinden inceleme yapıldığını söylüyorsa, bunun raporda belirtilip belirtilmediğine ve inceleme sonucunun bu durumla ilişkilendirilip ilişkilendirilmediğine bakın.

Islak imza ile elektronik imza aynı inceleme türü değildir. Raporun hangi imzayı ve hangi belgeyi incelediği açık değilse, önce bu belirsizliği belirleyin. Verilen kanun hükümleri elektronik imzanın teknik doğrulama yöntemini açıklamadığından, bu konuda belirli bir teknik kontrol adımı veya sonuç varsaymayın.

İmza veya yazı incelemesinde raporun hangi örnekleri karşılaştırma için kullandığını arayın. Raporda karşılaştırma belgelerinin ne olduğu, nereden getirildiği veya dosyada hangi kayıtla ilişkilendirildiği anlaşılabiliyor mu? İncelemeye esas alınan örneklerin raporda belirtilmemesi ya da hangi örneklerin kullanıldığının anlaşılamaması, mahkemeden açıklama istenebilecek somut bir noktadır.

6100 sayılı Kanun m.211 uyarınca hâkim, ilk incelemeden sonra kesin kanaate varamamışsa bilirkişi incelemesine karar verebilir. Bilirkişi incelemesinden önce, mevcutsa ilgili tarafa ait karşılaştırmaya elverişli yazı ve imzalar getirtilir; bilirkişi bunları mahkemede elde edilen yazı ve imzalarla birlikte esas alır. Bilirkişi ayrıca gerekli görürse tarafın kendi huzurunda yeniden yazı yazmasını veya imza atmasını mahkemeden isteyebilir.

Kanundaki bu düzenleme, her dosyada aynı türde veya sayıda karşılaştırma belgesi bulunacağı anlamına gelmez. Dosyada hangi örneklerin bulunduğunu ara kararlar, dosya ekleri ve rapordaki açıklamalar üzerinden kontrol edin. Bir örneğin dosyada görünmemesi, tek başına hiç sunulmadığını göstermez.

Raporun yalnızca “imza kişiye aittir” veya “ait değildir” şeklindeki sonucuna değil, bu sonuca nasıl ulaşıldığını açıklayan bölümlere de bakın. Hangi belge ve örneklerin karşılaştırıldığı, raporda hangi bulguların saptandığı ve bu bulguların sonuçla bağlantısının kurulup kurulmadığı anlaşılmalı. Bunlar raporda açıklanmamışsa, itiraz edeceğiniz noktayı genel bir “raporu kabul etmiyorum” ifadesiyle bırakmak yerine, hangi açıklamanın eksik olduğunu belirtin.

Bilirkişiye başvurulması, çözümün hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektirdiği hâllere ilişkindir; genel bilgiyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuk bilgisiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz (6100 sayılı Kanun m.266). Bu nedenle teknik bulguların açıklanmasını istemekle, belgenin hukuki etkisi hakkında karar verilmesini istemeyi birbirinden ayırın.

Temsili örnek: Rapor, bir sözleşmedeki imzayı incelemiş ancak hangi karşılaştırma örneklerini kullandığını belirtmemiş olsun. Mahkemeden, kullanılan örneklerin neler olduğunun ve inceleme bulgularının sonuca nasıl dayanak oluşturduğunun açıklanmasını istemek, eksikliği somutlaştırır. Bu örnek, her dosyada aynı eksikliğin bulunduğu veya talebin kabul edileceği anlamına gelmez.

Bir belgedeki imza veya yazının size ait olduğu iddia ediliyorsa ve bunu inkâr etmek istiyorsanız, sahtelik iddiasında bulunmalısınız; aksi hâlde belge aleyhinize delil olarak kullanılır (6100 sayılı Kanun m.208). Bu, rapordaki eksik veya belirsiz açıklamalara itiraz etmekten farklı bir konudur. Somut olayda hangi usul yolunun gerektiği, belgenin niteliğine ve yargılamadaki durumuna bağlıdır.

İnkâr edilen belge hakkındaki incelemede kanunda belirli aşamalar düzenlenmiştir. Hâkim, yazı veya imzayı inkâr eden tarafı isticvap ettikten sonra kanaat edinememişse, huzurda bu kişiye yazı yazdırıp imza attırarak elde ettiği belgeyi ve diğer delilleri değerlendirir. Yine kesin kanaat oluşmazsa bilirkişi incelemesine karar verebilir. İsticvap için mahkemeye davet edilen taraf belirtilen gün hazır bulunmazsa, inkâr ettiği yazı veya imzayı ikrar etmiş sayılır; bu husus davetiyede ayrıca ihtar edilir (6100 sayılı Kanun m.211). Mahkeme daveti aldıysanız, davetiyedeki talimatı ve duruşma gününü dikkatle kontrol edin.

İddia resmî senetteki yazı veya imzaya ilişkinse, 6100 sayılı Kanun m.208 farklı bir yol öngörür: İnkâr, ilgili evraka resmiyet kazandıran kişi de taraf gösterilerek açılacak ayrı bir davada incelenir. Asıl davaya bakan hâkim, gerekirse dava açılması için iki haftalık kesin süre verebilir. Bu özel düzenlemenin uygulanıp uygulanmayacağı belgenin resmî senet olup olmadığına bağlıdır.

Bilirkişi raporuna ilişkin talep, raporun tarafınıza tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde mahkemeye yöneltilmelidir (6100 sayılı Kanun m.281). Dosyadaki tebliğ kaydını kontrol edin; raporu gördüğünüz veya kişisel olarak hatırladığınız tarih, kanundaki başlangıç olayı olan tebliğ tarihinin yerine geçmez.

Talebin bu süre içinde hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel yahut teknik bir çalışma gerektiriyorsa, süre dolmadan mahkemeye başvurup ek süre isteyebilirsiniz. Ek süre kendiliğinden doğmaz: Mahkeme, koşulları varsa bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verebilir; bu ek süre, ilk sürenin bitiminden itibaren işlemeye başlar (6100 sayılı Kanun m.281). Bu süre, rapora ilişkin talep içindir; başka bir işlem için aynı başlangıç ve sürenin geçerli olduğunu varsaymayın.