Rehber · Belge analizi
Bilirkişi ek raporu nasıl incelenir?
Bilirkişi ek raporunu incelerken önce mahkemenin hangi soruların cevaplanmasını istediğini, ardından raporun hangi belgelere ve yöntemlere dayandığını kontrol edin. Her tespiti dosyanızdaki belgelerle karşılaştırıp eksik yanıtları, önceki rapordan farklılaşan noktaları ve hesap hatası olabilecek kalemleri ayrı ayrı not edin. Rapordaki bir değerlendirme, tek başına mahkemenin kabul ettiği olgu veya kesinleşmiş bir hak değildir. Hangi adımın uygun olduğu dosyanın içeriğine, yargılamanın aşamasına ve tebligat ile mahkeme kayıtlarına göre belirlenmelidir.
Önce mahkemenin ne istediğini bulun
Ek rapor, önceki raporda açıklanmayan, eksik bırakılan veya yeniden ele alınması istenen konularla ilgili olabilir. Raporu tek başına okumak yerine, mahkemenin ek rapor alınmasına ilişkin ara kararını ve önceki raporu da yanınıza alın.
Ara karardaki soruları kısa maddeler hâlinde çıkarın. Ek rapordaki her yanıtı bu maddelerle eşleştirin. Bir soru hiç karşılanmamışsa veya yanıt yalnızca genel bir ifadeyle verilmişse, bunu “cevaplanmadı” ya da “açıklama yetersiz” diye not edin; nedenini de somutlaştırın.
Kontrol edin: Raporda incelenmesi istenen konu, dosyanızdaki uyuşmazlıkla aynı mı? İncelemenin kapsamı, ara karardaki soruları karşılıyor mu? Mahkemenin ara kararı veya ekleri elinizde yoksa, dosya kayıtlarında bunların bulunup bulunmadığını kontrol edin.
Raporu bölüm bölüm inceleyin
İlk okumada sonucu değerlendirmeye çalışmak yerine, rapordaki her tespitin hangi bilgiye dayandığını ve bu bilginin dosyada bulunup bulunmadığını izleyin.
-
İnceleme konusunu kaydedin
Raporun hangi kişi, işlem, dönem, taşınmaz, ürün veya hesap kalemi hakkında değerlendirme yaptığını yazın. Dosyanızdaki talep ve uyuşmazlık konusu ile örtüşüp örtüşmediğini kontrol edin.
-
Kullanılan belgeleri listeleyin
Raporda anılan sözleşme, fatura, yazışma, kayıt, fotoğraf veya diğer belgeleri tek tek işaretleyin. Belgenin dosyada olup olmadığını, tarihinin ve ilgili bilgilerinin doğru aktarılıp aktarılmadığını karşılaştırın. Raporda kullanılmadığı belirtilen bir belgeyi, yalnızca raporda anılmadığı için dosyada yok kabul etmeyin.
-
Yöntemi ve varsayımları kontrol edin
Bilirkişinin hangi verileri nasıl değerlendirdiğini, kullandığı ölçütleri ve yaptığı varsayımları açıklayıp açıklamadığına bakın. Bir sonuç yalnızca varsayıma dayanıyorsa, bu varsayımın hangi belge veya bilgiyle desteklendiğini not edin.
-
Önceki raporla farkları bulun
Sonuçları, kullanılan verileri ve hesap kalemlerini önceki raporla yan yana karşılaştırın. Değişiklik varsa neyin değiştiğini, raporda bunun açıklanıp açıklanmadığını yazın. Farklı sonuç çıkması tek başına hata olduğunu göstermez; farkın dayanağını ve dosyanız açısından önemini belirleyin.
-
Yanıtlanmayan noktaları ayırın
Ara karardaki soruların yanı sıra önceki raporda açık kalan konuları da kontrol edin. Cevapsız kalan her konu için hangi sorunun yanıtlanmadığını ve bunun dosyadaki hangi belge ya da olguyla bağlantılı olduğunu belirtin.
Hesapları ve olgusal tespitleri belgelerle karşılaştırın
Raporda tutar, miktar, tarih, süre veya ölçüm yer alıyorsa, bunları dayanak gösterilen kayıtlarla karşılaştırın. Hesaplama varsa başlangıç verilerini, kalemleri, kullanılan dönemi ve işlemin sonucunu ayrı ayrı not edin. Bir toplamın farklı çıkması hâlinde yalnızca sonucu değil, hangi veri veya işlem adımının fark yarattığını bulmaya çalışın.
Temsili örnek: Ek raporda belirli bir dönem için hesap yapılmışsa, dönemin başlangıç ve bitiş tarihlerini raporda anılan kayıtlarla karşılaştırın. Farklı bir tarih aralığı kullanılmışsa bunu ve ilgili belgenin adını not edin. Bu örnek, herhangi bir dosyanın sonucunu göstermez.
Bir belgenin raporda anılmaması, o belgenin mahkeme dosyasında bulunmadığını kanıtlamaz. Belgeyi raporun ekleriyle, dosyada bulunan diğer kayıtlarla ve mümkünse raporun dayanak listesiyle karşılaştırın. Belge eksikliği, yanlış aktarım veya hesap farkı tespit ettiğinizde, iddianızı belge adı, tarih, sayfa ya da ilgili hesap kalemiyle somutlaştırın.
Kendi dosyanız için kontrol listesi
- Mahkemenin ek rapor alınmasına ilişkin ara kararını ve rapora konu soruları buldum.
- Ek raporu önceki raporla birlikte okudum ve sonuçlardaki farkları not ettim.
- Raporda kullanılan belgelerin dosyada bulunup bulunmadığını kontrol ettim.
- Belge tarihleri, dönemler, miktarlar ve rapora aktarılan diğer olguları karşılaştırdım.
- Hesap varsa kullanılan başlangıç verilerini ve hesap kalemlerini ayrı ayrı inceledim.
- Yanıtlanmayan veya açıklaması yetersiz kalan her konuyu, ilgili soru ya da belgeyle eşleştirdim.
- Her olası hata için rapordaki bölüm veya sayfayı ve karşılaştırdığım belgeyi belirttim.
- Raporun veya varsa tebligatın dosya kayıtlarına hangi tarihte işlendiğini ya da tarafıma hangi tarihte tebliğ edildiğini dosya ve tebligat kayıtlarından kontrol ettim.
- Raporu veya eklerini paylaşmam gerekiyorsa kimlik, iletişim ve dosyayla ilgisiz diğer kişisel bilgileri ayıkladım.
Sonraki adımı nasıl planlamalısınız?
İncelemenizin sonunda genel bir memnuniyetsizlik yerine, dosyaya ve belgeye bağlı kısa bir sorun listesi hazırlayın.
-
Her tespiti somutlaştırın
Her notta raporun ilgili bölümünü, sorun olduğunu düşündüğünüz noktayı, karşılaştırdığınız belgeyi ve bu farkın neden önemli olduğunu belirtin. Belgenin dosyadaki yerini biliyorsanız bu bilgiyi de ekleyin.
-
Belirsiz ve doğrulanabilir noktaları ayırın
Belgeyle karşılaştırarak gösterebildiğiniz olguları, açıklama gerektiren hesap veya yöntem konularından ayırın. Henüz doğrulayamadığınız bir noktayı kesin hata gibi değil, kontrol edilmesi gereken husus olarak kaydedin.
-
Dosya kayıtlarını ve süre bilgisini doğrulayın
İtiraz, beyan veya başka bir usul işlemi gerekip gerekmediği, raporun içeriğine ve dosyanın durumuna göre ayrıca değerlendirilmelidir. Bu nedenle süreyi tahmin etmeyin: raporun tebliğ bilgilerini, tebligat kayıtlarını ve mahkeme dosyasındaki son işlemleri kontrol edin. Bu rehberin kaynaklarında süreye ilişkin bir kural bulunmadığından belirli bir süre verilmiyor.
-
Uzmanınıza yönelteceğiniz soruları hazırlayın
Dosyayı değerlendirecek hukukçuya şu soruları yöneltebilirsiniz: Hangi tespitler uyuşmazlığın sonucunu etkileyebilir? Belirlediğim farklar için hangi belge veya açıklama gerekli? Ara karardaki soruların hangileri yanıtsız kalmış? Dosyanın mevcut aşamasında hangi işlem seçenekleri var ve bunlar için hangi tarih veya tebligat kaydına bakılmalı? Hesap ya da teknik yöntem konusunda ayrıca uzman incelemesi gerekiyor mu?
Raporu tek başına kesin sonuç saymayın
Ek rapor, raporu hazırlayan kişinin incelemesini ve ulaştığı tespitleri içerir. Tek başına bu tespitlerin mahkemece kabul edildiğini veya talebin kesinleştiğini gösterdiği sonucuna varılamaz. Raporun diğer delillerle ilişkisi ve dosyanın değerlendirilmesi ayrıca önem taşıyabilir.
Bu nedenle rapordaki sonucu, diğer belgelerden koparıp “dosya kesin olarak sonuçlandı” biçiminde yorumlamayın. Hangi beyanın veya işlemin uygun olduğu; uyuşmazlığın türü, raporda yanıtlanması istenen sorular, diğer deliller ve yargılamanın aşaması incelenmeden belirlenemez.
Belgenizin ne söylediğini görün
Tebligat, dilekçe ya da karar: belgenizi yükleyin ya da UYAP’tan aktarın; ne söylediği belgedeki yeri gösterilerek sade dille açıklansın.