Rehber · Belge analizi
Bilirkişi ek raporunun yapay zekâ özeti nasıl kontrol edilir?
Yapay zekâ özetini, bilirkişi ek raporunun tamamıyla ve mümkünse raporda atıf yapılan belgelerle karşılaştırarak kontrol edin. Özetteki her önemli tespit için raporda nerede geçtiğini bulun; taraf, tarih, veri, yöntem, hesaplama ve sonuçları ayrı ayrı doğrulayın. Özetin raporu doğru aktarması, rapordaki teknik incelemenin veya sonucun doğru olduğunu tek başına göstermez.
Özet ile rapor arasındaki farkı nasıl değerlendirmelisiniz?
Yapay zekâ özeti, ek rapordaki bilgileri kısaltarak sunar. Bu nedenle bazı ayrıntılar özetin dışında kalabilir. Önemli olan, özetin raporda bulunan bilgileri değiştirmeden aktarıp aktarmadığı ve kararınızı etkileyebilecek bir noktayı atlayıp atlamadığıdır.
İki ayrı kontrol yapın:
- Aktarım kontrolü: Özetteki cümle, raporda gerçekten yazan tespit, veri veya sonucu doğru yansıtıyor mu?
- Eksiklik kontrolü: Raporda yer alan karşıt bulgu, çekince, varsayım, hesaplama adımı veya açıklama özette atlanmış mı?
Bu kontroller, raporun teknik açıdan doğru olup olmadığını tek başına ortaya koymaz. Örneğin özet bir hesabın raporda yer alan sonucunu doğru aktarmış olabilir; hesabın girdileri veya yöntemi yine de ayrıca uzman incelemesi gerektirebilir.
Özeti raporun aslıyla nasıl karşılaştırabilirsiniz?
Mümkünse ek raporun tamamını ve raporda atıf yapılan belgeleri birlikte açın. Yalnızca özet elinizdeyse, özetin eksiksiz olduğunu doğrulayamayacağınızı not edin.
-
Raporun hangi sürümünün özetlendiğini belirleyin
Belge adını, tarihini, sayfa sayısını ve elinizdeki dosyanın sürümünü not edin. Özetin hangi ek rapora dayandığı açık değilse, karşılaştırmaya başlamadan önce bunu netleştirin. Farklı sürümler veya ek belgeler aynı dosyada bulunabilir.
-
Özetteki iddiaları tek tek ayırın
Her tespit, tarih, tutar, ölçüm, belge adı ve sonuç cümlesini ayrı bir kontrol maddesi olarak yazın. Bir paragraftaki birden fazla iddiayı tek bir maddeye sıkıştırmayın; böylece bir kısmı doğru, diğer kısmı yanlış olan ifadeler gözden kaçmaz.
-
Her iddianın rapordaki yerini bulun
Özetin her maddesi için rapordaki sayfa ve bölüm bilgisini kaydedin. İfade raporda yoksa veya farklı bir anlamla kullanılmışsa bunu “raporda bulunamadı” ya da “anlam farklı” diye işaretleyin. Sayfa numarasını da raporun kendisinden doğrulayın; özet içindeki sayfa bilgisine tek başına güvenmeyin.
-
Belge ve taraf bilgilerini çapraz kontrol edin
Raporun hangi taraf, olay, dönem veya belge hakkında konuştuğunu kontrol edin. Özette bir belgenin adı, tarihi ya da kime ait olduğu belirtiliyorsa, raporun ilgili kısmını ve mümkünse belgenin kendisini açın. Benzer adlı belgelerin veya farklı dönemlerin birbirine karıştırılmadığından emin olun.
-
Yöntem, veri ve hesaplamaları ayrı inceleyin
Özette kullanılan yöntemin, raporda açıklanan yöntemle aynı olup olmadığına bakın. Rakamları rapordaki girdilerle karşılaştırın; birimlerin, dönemlerin, ara işlemlerin ve sonuçların doğru aktarılıp aktarılmadığını kontrol edin. Hesaplamayı baştan doğrulamak veya yöntemin uygunluğunu değerlendirmek uzmanlık gerektiriyorsa, bunu yalnızca özetten hareketle sonuçlandırmayın.
-
Çekinceleri ve sonuç sınırlarını arayın
Raporda kullanılan varsayımları, veri eksikliklerini, hesaplanamayan hususları ve sonucun hangi koşullara bağlı olduğunu kontrol edin. Özet, sınırlı veya koşullu bir tespiti kesin sonuç gibi sunuyorsa bunu ayrıca kaydedin. Rapordaki karşıt verilerin ya da açıklamaların özette yer almaması da önemli bir eksiklik olabilir.
-
Bulduğunuz farkları kaynak göstererek kaydedin
Her fark için özetteki ifadeyi, rapordaki karşılığını ve ikisinin bulunduğu sayfa veya bölümü yazın. Mümkünse dayanak belgeyi de ekleyin. Böyle bir kayıt, konuyu uzmana veya avukata aktarırken hangi noktanın kontrol edilmesini istediğinizi açıkça göstermenize yardımcı olur.
Kontrol sırasında hangi noktaları işaretlemelisiniz?
- Özetin dayandığı ek raporun adı, tarihi ve sürümü belli mi?
- Özetteki her önemli tespit raporun tamamında bulunabiliyor mu?
- Taraf, olay, dönem, belge adı ve tarih doğru aktarılmış mı?
- Alıntılar raporun aslıyla aynı mı; bağlamı korunmuş mu?
- Sayfa numaraları ve bölüm bilgileri raporda karşılık buluyor mu?
- Rakamlar, birimler, dönemler ve ara hesaplamalar karşılaştırıldı mı?
- Rapordaki yöntem, varsayım ve veri kaynakları özette doğru anlatılmış mı?
- Raporda belirtilen çekinceler, eksik veriler ve sınırlar özete yansıtılmış mı?
- Özette yer almayan karşıt bulgu veya açıklama var mı?
- Teknik doğruluk gerektiren ölçüm, hesaplama veya yöntem incelemesi ayrıca ele alındı mı?
- Her hata veya eksiklik için rapordaki yer ve ilgili dayanak belge not edildi mi?
Farkları uzmana veya avukata nasıl aktarabilirsiniz?
Genel bir “özet yanlış” ifadesi yerine, kontrol edilebilir bir soru yöneltin.
Temsili örnek: “Özet, raporun 8. sayfasındaki hesabı 12. sayfada verilen sonuçla eşleştirmiş. Bu iki bölüm aynı veri dönemine mi dayanıyor?” veya “Rapordaki veri eksikliği notu özette neden yer almıyor; bu eksiklik sonucu etkiliyor mu?”
Teknik bir hesap, ölçüm veya yöntemle ilgili tereddüdünüz varsa, ilgili alanda yetkin bir kişiden inceleme isteyin. Bu inceleme, rapordaki teknik değerlendirmenin doğruluğunu ele alır; özetin metni doğru aktarıp aktarmadığıyla aynı soru değildir.
Mahkemeye sunulacak bir başvuru veya itiraz düşünüyorsanız, bunun usulünü ve süresini bu kontrol rehberinden çıkarmayın. Somut dosyadaki tebliğ bilgileri ve uygulanacak usul ayrıca doğrulanmalıdır.
Belgenizin ne söylediğini görün
Tebligat, dilekçe ya da karar: belgenizi yükleyin ya da UYAP’tan aktarın; ne söylediği belgedeki yeri gösterilerek sade dille açıklansın.