Rehber · Belge analizi
Bilirkişi raporu hangi bölümlerden önce okunmalı?
Bilirkişi raporunu önce sonuç ve kanaat bölümünden, ardından bilirkişiden hangi soruların yanıtlanmasının istendiğinden ve bu sonuca hangi belge, gözlem ve yöntemle ulaşıldığından başlayarak okuyun. Sonra rapordaki tespitleri kendi dosyanızdaki belgelerle karşılaştırın; uyuşmayan, açıklanmayan veya eksik kalan noktaları not edin. Raporun mahkemeye sunulmuş olması, hâkimin rapordaki görüşü aynen benimseyeceği anlamına gelmez; rapor diğer delillerle birlikte değerlendirilir (6100 sayılı Kanun m.282).
Önce sonuç ve kanaat bölümüne bakın
Sonuç ve kanaat bölümü, bilirkişinin inceleme sonunda vardığı görüşü gösterir. Bu bölümü ilk okumak, raporun hangi tespitleri öne çıkardığını görmenizi sağlar; ancak tek başına yeterli değildir. Sonucun hangi sorulara ve hangi dayanaklara bağlandığını anlamak için raporun önceki bölümlerine de dönün.
Raporların başlıkları ve sıralaması uzmanlık alanına ve mahkemenin yönelttiği sorulara göre değişebilir. Bu nedenle aradığınız bilgiyi belirli bir başlıkta bulamazsanız raporun tamamında, özellikle görevlendirme konusu, inceleme ve gerekçe bölümlerinde kontrol edin.
Raporu hangi sırayla incelemelisiniz?
Raporun yapısı değişebileceğinden aşağıdaki sıra bir kontrol yöntemi olarak düşünülebilir. Önemli olan, sonucu onu destekleyen sorular ve incelemeyle birlikte değerlendirmektir.
-
Bilirkişiden ne istendiğini bulun
Görevlendirme konusu, bilirkişinin hangi özel veya teknik bilgi gerektiren meseleleri incelemesi için görevlendirildiğini gösterir. Mahkemenin sorduğu konuyla rapordaki sonucun aynı meseleye ilişkin olup olmadığını kontrol edin. Bilirkişiye, çözümü özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde başvurulabilir; genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuk bilgisiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz (6100 sayılı Kanun m.266).
-
İncelenen olayları ve belgeleri belirleyin
Bilirkişinin hangi maddi vakıaları gözlem veya inceleme konusu yaptığını ve hangi dosya belgelerine dayandığını not edin. Örneğin rapor bir hesaplamaya ilişkinse, hesaplamada esas alınan belgelerin ve verilerin raporda gösterilip gösterilmediğine bakın. Raporda belirtilmeyen bir belgenin hiç incelenmediğini hemen varsaymayın; raporda bu belgenin ele alınıp alınmadığını ve neden farklı sonuca varıldığını araştırın.
-
Yöntem ve gerekçeyi sonuca bağlayın
Bilirkişi raporunda görevlendirilen hususlar, inceleme konusu maddi vakıalar, gerekçe ve sonuç bulunmalıdır (6100 sayılı Kanun m.279). Sonuçtan geriye doğru giderek gerekçenin hangi gözlem, belge veya hesaplamaya dayandığını izleyin. Sonuç açıklanmış, fakat ona nasıl ulaşıldığı anlaşılmıyorsa bu belirsizliği somut olarak not edin.
-
Kendi dosyanızdaki belgelerle karşılaştırın
Rapordaki tespitleri ilgili belgelerle yan yana kontrol edin. Belgenin tarihi, içeriği, raporda hangi amaçla kullanıldığı ve rapordaki anlatımla uyuşup uyuşmadığına bakın. Bir farklılık görürseniz yalnızca “rapor yanlış” diye not almak yerine, hangi tespitin hangi belgeyle çeliştiğini ve bu farkın neden önemli olduğunu yazın. Uyuşmazlık tek başına raporun hatalı olduğunu kanıtlamaz; belgenin raporda nasıl ele alındığı da önemlidir.
-
Taraf iddialarına ve sınır aşımına dikkat edin
Tarafların dile getirdiği teknik itirazlara raporda yanıt verilip verilmediğini kontrol edin. Bilirkişi, uzmanlığıyla ilgili ve özel veya teknik bilgi gerektiren konularda açıklama yapabilir; hâkimin yapması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz (6100 sayılı Kanun m.279). Rapordaki bir ifade hukuki sonuca karar veriyor gibi görünüyorsa, bu ifadenin teknik tespit mi yoksa hukuki değerlendirme mi olduğunu ayırarak not edin.
Okurken hangi noktaları not etmelisiniz?
- Bilirkişiden yanıtlaması istenen konu raporda açıkça anlaşılıyor mu?
- Rapor, inceleme konusu maddi vakıaları ve dayanak aldığı belgeleri gösteriyor mu?
- Gerekçe ile sonuç arasında izlenebilir bir bağlantı var mı?
- Dosyanızdaki hangi belge veya bilgi rapordaki hangi tespitle uyuşmuyor? Farkı somut biçimde yazdınız mı?
- Bir itiraz veya iddia yanıtsız kalmışsa, raporda bunun nedenini açıklayan bir bölüm var mı?
- Raporun düzenlenme tarihi, bilirkişinin imzası ve varsa bilirkişiler arasındaki görüş ayrılığına ilişkin açıklama bulunuyor mu? Bunlar raporda yer alması gereken unsurlar arasındadır (6100 sayılı Kanun m.279).
- Raporun size tebliğ edildiği tarihi ve dosyada ek süre verilmesine ilişkin bir karar olup olmadığını kontrol ettiniz mi?
Rapordaki görüş mahkemeyi bağlar mı?
Hayır. Hâkim, bilirkişinin görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (6100 sayılı Kanun m.282). Bu nedenle rapordaki sonuç, tek başına davanın sonucu veya kesinleşmiş bir hak gibi görülmemelidir.
Raporun değerlendirilmesinde dosyanın diğer delilleri ve raporun kapsamı önem taşır. Teknik ölçüm, hesaplama veya uzmanlık gerektiren bir tespitin doğruluğunu yalnızca metni okuyarak anlayamayabilirsiniz. Böyle bir durumda, hangi yöntem ve verinin kontrol edilmesi gerektiğini ilgili alanda uzman bir kişiye danışabilirsiniz.
Rapora itiraz süresini nasıl kontrol etmelisiniz?
Süre, bilirkişi raporunun tarafınıza tebliğ edildiği tarihten itibaren hesaplanır. Tebliğ tarihini dosyanızdaki kayıttan kontrol edin; süreyi raporun düzenlendiği tarihten başlatmayın. Aşağıdaki süre, 6100 sayılı Kanun m.281’deki rapora ilişkin talepler içindir.
| İşlem | Genel süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Rapordaki eksikliğin tamamlanmasını, belirsizliğin açıklanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep etme | Raporun tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta | 6100 sayılı Kanun m.281 |
| Talebin süresinde hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel veya teknik bir çalışma gerektiriyorsa ek süre talep etme | İlk iki haftalık süre içinde mahkemeye başvurulması hâlinde, mahkeme sürenin bitiminden itibaren işlemeye başlayacak, bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmeyen ek süre verebilir. | 6100 sayılı Kanun m.281 |
Süreler genellikle tebliğ tarihinden başlar ve dosyanın özelliğine göre değişebilir. Kendi son gününüzü bu tablodan hesaplamayın; belgedeki tebliğ tarihini ve istisnaları bir hukuk uzmanıyla doğrulayın.
Eksik veya belirsiz bir nokta görürseniz ne yapabilirsiniz?
Notlarınızı genel ifadeler yerine belirli tespitlere bağlayın: rapordaki hangi bölümün eksik veya belirsiz olduğunu, bunun hangi belge ya da olayla ilgili bulunduğunu ve hangi açıklamanın gerektiğini belirtin. 6100 sayılı Kanun m.281 uyarınca taraflar, eksiklerin tamamlanmasını veya belirsizliklerin açıklığa kavuşturulmasını isteyebilir. Mahkeme ek rapor alabilir veya bilirkişinin sözlü açıklama yapmasını isteyebilir. Gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse yeni görevlendireceği bilirkişi aracılığıyla yeniden inceleme yaptırabilir.
Teknik bir hesabın veya ölçümün doğruluğu tartışılıyorsa, itirazın hangi veriye, yönteme veya uzmanlık konusuna dayandığını belirlemek için ilgili alanda uzman desteği gerekebilir. Dosyanızdaki süreyi ve yargılamanın aşamasını da ayrıca kontrol edin; rapora ilişkin hangi talebin uygun olduğu bu bilgilere bağlı olabilir.
Dayanak mevzuat
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.266, 279, 281, 282Madde metinleri: HukukDosyam mevzuat arşivi (resmî metin), erişim 19.10.2026.
Mevzuat değişebilir. Kendi dosyanızda hangi hükmün, hangi tarihteki hâliyle uygulanacağını dosyanın koşullarına göre bir hukuk uzmanıyla değerlendirin.
Belgenizin ne söylediğini görün
Tebligat, dilekçe ya da karar: belgenizi yükleyin ya da UYAP’tan aktarın; belgenin ne söylediği, ilgili bölümü gösterilerek sade dille açıklansın.