Bilirkişi raporu nasıl okunur ve rapora nasıl itiraz edilir?

Bilirkişi, mahkemenin çözümü özel veya teknik bilgi gerektiren bir konuda görüşünü aldığı kişidir. Örneğin, bir hesaplamanın nasıl yapıldığı veya teknik bir incelemenin ne gösterdiği uzmanlık gerektirebilir. Mahkeme bilirkişiye taraflardan birinin talebiyle ya da kendiliğinden başvurabilir. Ancak genel bilgiyle veya hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuk bilgisiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz. Hukuk öğrenimi görmüş kişiler de hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu belgelemedikçe bilirkişi olarak görevlendirilemez. (6100 sayılı Kanun m.266)

Bilirkişinin işi teknik veya özel bilgi gerektiren konuda görüş bildirmektir. Hukuki değerlendirmeyi ve hükmü mahkeme yapar. Bu nedenle rapordaki sonuç, davanın nasıl sonuçlanacağını veya bir talebin kesin olarak kabul edildiğini tek başına göstermez. Hâkim bilirkişi görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. (6100 sayılı Kanun m.282)

Temsili örnek: Bir alacak davasında bilirkişi, dosyadaki hesap verilerini inceleyerek bir hesaplama sunabilir. Bu hesaplama rapordaki teknik görüşü gösterir; mahkemenin diğer delilleri nasıl değerlendireceğini veya hangi hükme varacağını tek başına belirlemez.

Raporu yalnızca sonuç bölümünden ibaret görmeyin. Önce mahkemenin bilirkişiden hangi sorulara cevap vermesini istediğini belirleyin. Ardından rapordaki açıklamaların bu sorularla ve dosyanızdaki belgelerle nasıl bağlantı kurduğunu inceleyin.

Şu noktalar, rapordaki olası eksiklikleri somutlaştırmanıza yardımcı olabilir:

• Görevlendirme kapsamı: Bilirkişiden hangi konuyu incelemesi istenmiş? Rapor bu konuların her birine cevap veriyor mu?
• İncelenen bilgi ve belgeler: Raporda hangi belgelerden veya verilerden yararlanıldığı belirtilmiş? Dosyanızda önemli olduğunu düşündüğünüz bir belge bu incelemede ele alınmış mı?
• Yöntem ve hesaplama: Varsa kullanılan yöntem ve hesaplama adımları açıklanmış mı? Sonuca nasıl ulaşıldığı takip edilebiliyor mu?
• Belirsiz veya eksik noktalar: Bir bölüm anlaşılmıyor, kendi içinde çelişkili görünüyor ya da sorulan konulardan birini cevapsız bırakıyor mu?
• Teknik görüş ile hukuki değerlendirme: Rapor, teknik inceleme sınırını aşıp mahkemenin yapacağı hukuki değerlendirme hakkında mı sonuç bildiriyor?

Bunlar, raporu dosyanız bakımından incelemek için pratik kontrol başlıklarıdır; tek başlarına raporun geçersiz olduğu anlamına gelmez. İtiraz edecekseniz genel bir memnuniyetsizlik yerine, hangi bölümde hangi eksikliği veya belirsizliği gördüğünüzü ve bunun neden önemli olduğunu belirtin.

Hayır. Hâkim, bilirkişinin görüşünü dosyadaki diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Bu nedenle raporun sonuç bölümündeki bir miktar veya tespit, tek başına kesinleşmiş bir hak ya da tahsil edilecek tutar değildir. (6100 sayılı Kanun m.282)

Raporun etkisi; bilirkişiye verilen görevin kapsamı, dosyadaki belgeler, rapordaki açıklamalar ve diğer delillerle birlikte değerlendirilir. Rapor aleyhinize görünüyorsa, bu durum tek başına mahkemenin de aynı sonuca varacağı anlamına gelmez. Aynı şekilde, raporun lehinize olması da sonucun kesinleştiğini göstermez.

Raporun size tebliğ edilmesinden itibaren iki hafta içinde mahkemeden, eksik gördüğünüz hususların bilirkişiye tamamlattırılmasını, belirsiz konularda açıklama alınmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilirsiniz. Başvurunuzu bu süre içinde hazırlamanın çok zor ya da imkânsız olması veya özel ya da teknik çalışma gerektirmesi hâlinde, ek süre için yine aynı iki haftalık süre dolmadan mahkemeye başvurabilirsiniz. Ek süre otomatik değildir; verilmesi ve süresi mahkemenin kararına bağlıdır. (6100 sayılı Kanun m.281)

İtirazınızı hazırlarken:

1. Raporun hangi bölümüne itiraz ettiğinizi belirtin.
2. Eksik, belirsiz veya açıklanmamış hususu somut biçimde gösterin.
3. İstediğiniz işlemi açıkça yazın: ek açıklama, eksiklerin tamamlanması veya yeni bilirkişi atanması.
4. İtirazınızı rapor ve dosyadaki ilgili belgelerle ilişkilendirin.

Bunlar başvurunuzu anlaşılır kılmaya yönelik pratik önerilerdir. Mahkeme, rapordaki eksiklik veya belirsizliğin giderilmesi için bilirkişiden ek rapor alabilir ya da duruşmada sözlü açıklama isteyebilir. Gerçeğin ortaya çıkarılması için gerekli görürse yeni bir bilirkişiyle yeniden inceleme de yaptırabilir. (6100 sayılı Kanun m.281)

Tebliğ tarihi, rapordaki teknik eksikliğin niteliği veya talep edilmesi gereken işlem konusunda tereddüdünüz varsa, dosya belgeleri üzerinden değerlendirme alın. Özellikle süre hesabı ya da rapordaki teknik yöntemin incelenmesi için, uzmana başvururken raporu, görevlendirme kapsamını ve ilgili dosya belgelerini birlikte sunmanız hangi noktanın açıklığa kavuşturulacağını belirlemeye yardımcı olur.

Bu rehber hukuk yargılamasındaki bilirkişi raporlarıyla sınırlıdır. Başka yargı kollarında veya farklı dosya türlerinde uygulanacak usul ve başvuru yolları burada açıklananlarla aynı kabul edilmemelidir.