Rehber · Belge analizi
Bilirkişi raporunda yazılanlarla yapılan işlemler nasıl karşılaştırılır?
Bilirkişi raporunda bir inceleme veya ölçüm yapıldığı yazıyorsa, önce bu tespitin hangi belgeye, gözleme ya da kayda dayandığını bulun; ardından tarih, yöntem ve kapsam bilgilerini dosyadaki diğer kayıtlarla karşılaştırın. Rapor cümlesini, onu destekleyen kaynak kaydı ve varsa çelişen kayıtla yan yana koymak, belirsizliği somut sorulara dönüştürür. Bir kaydın dosyada görünmemesi, işlemin kesinlikle yapılmadığını tek başına göstermez.
Rapor cümlesi ile işlemin dayanağını ayırın
Raporda “yerinde inceleme yapıldı” veya “ölçüm alındı” denmesi, bu işlemin nasıl ve hangi kapsamda yapıldığını tek başına açıklamayabilir. Raporun vardığı sonucu, o sonuca dayanak gösterilen bilgi ve kayıtlardan ayırın. Dayanak; bir tutanak, fotoğraf, ölçüm çıktısı, elektronik kayıt, dosyadaki başka bir belge veya raporda anlatılan doğrudan gözlem olabilir.
Raporun ilgili bölümünde şu bilgileri arayın:
- İşlemin nerede ve ne zaman yapıldığı.
- İşlemi kimin yaptığı veya gözlemin kime ait olduğu.
- Hangi araç, yöntem ya da ölçümün kullanıldığı.
- İncelemenin hangi nesne, alan veya dönemle sınırlı olduğu.
- Sonucu gösteren kayıt ya da belgenin adı ve raporda nerede bulunduğu.
Bu bilgiler yazılmamışsa, işlemin yapılmadığı sonucuna hemen varmayın. Bunun yerine, raporun hangi noktayı açıklamadığını belirleyin ve dosyada bu açıklamayı destekleyen başka kayıt olup olmadığını kontrol edin.
Kayıtları aynı işlem için karşılaştırın
Karşılaştırmayı genel bir “rapor yanlış” değerlendirmesi olarak bırakmayın. Her iddia için, hangi kayıtla ne yönden uyuşmadığını ayrı ayrı yazın.
-
İddia edilen işlemi aynen kaydedin
Raporun ilgili cümlesini, sayfa veya bölüm bilgisiyle not edin. Örneğin: “Rapor, ölçümün belirli bir tarihte yapıldığını bildiriyor.” Cümleyi özetlerken raporun söylediğinden daha kesin bir anlam yüklemeyin.
-
Dayanak gösterilen kaydı bulun
Raporun atıf yaptığı belgeyi veya kaydı dosyada arayın. Belgenin tarihini, düzenleyeni, hangi işlem ya da alanla ilgili olduğunu ve raporun anlattığı işlemi gerçekten gösterip göstermediğini kontrol edin.
-
Tarih, yöntem ve kapsamı karşılaştırın
İki kaydın aynı işlemden söz edip etmediğini belirleyin. Tarihler farklıysa, kayıtların farklı aşamaları anlatıp anlatmadığını; yöntem veya kapsam farklıysa ölçümün başka bir yerde ya da başka bir koşulda yapılmış olma ihtimalini not edin.
-
Açık ve cevaplanabilir sorular oluşturun
Örneğin: “Raporda belirtilen ölçümün hangi tarihli kayıtla doğrulandığı açıklanabilir mi?”, “Fotoğraftaki yer ile raporda ölçüldüğü belirtilen alan aynı mıdır?” veya “İşlemin kapsamı hangi belgeye göre belirlenmiştir?” Soruyu, uyuşmazlıkla ilgisini gösterecek kayıtla birlikte kurun.
Tarih ve yöntem farkı neden önemlidir?
Aynı konuya ilişkin iki kayıt, aynı işlemi anlatmıyor olabilir. Örneğin bir fotoğraf inceleme gününü değil, daha önceki bir durumu gösterebilir; bir tutanak ise ölçümün tamamını değil, yalnızca belirli bir aşamasını kaydedebilir. Bu nedenle yalnızca tarihin veya belgenin varlığına bakmayın; kaydın neyi, hangi zaman aralığını ve hangi kapsamı gösterdiğini de kontrol edin.
Temsili örnek: Raporda bir alanın ölçüldüğü yazıyor; dosyadaki fotoğrafın tarihi rapordaki tarihten farklı ve fotoğrafın çekildiği yer açıkça belirtilmemiş. Bu fark, tek başına ölçümün yapılmadığını kanıtlamaz. Ancak rapordaki ölçüm tarihi, fotoğrafın neyi gösterdiği ve iki kaydın aynı alanla ilgili olup olmadığı açıklanmaya değer sorulardır.
Elektronik kayıtlar için de yalnızca ekranda görünen metinle yetinmeyin. Kaydın tarih ve saatinin hangi işlemi gösterdiğini, ilgili dönemi kapsayıp kapsamadığını ve raporun bu kaydı nasıl kullandığını inceleyin. Dosyada bulunmayan bir fotoğraf, tutanak veya elektronik kayıt hakkında, kayıtların hiç oluşturulmadığı sonucuna varmayın.
Dosyanızda şu noktaları kontrol edin
- Raporun ilgili cümlesini ve geçtiği sayfa ya da bölümü belirledim.
- Raporda dayanak gösterilen belgeyi veya kaydı dosyada aradım.
- Kayıtların tarihini, düzenleyeni ve hangi işlemle ilgili olduğunu karşılaştırdım.
- İşlemin yeri, yöntemi ve kapsamı raporda açıklanmış mı kontrol ettim.
- Fotoğraf, tutanak, ölçüm çıktısı veya elektronik kayıt varsa hangi zaman ve alanı gösterdiğini inceledim.
- Eksik bir kaydı, işlemin yapılmadığının kesin kanıtı gibi sunmadım.
- Her tutarsızlığı, dayanak kayıt ve cevaplanabilir soruyla birlikte yazdım.
Tutarsızlığı nasıl ifade edebilirsiniz?
Açıklamanızı üç parçaya ayırın: rapordaki tespit, karşılaştırdığınız kayıt ve açıklanmasını istediğiniz nokta. Böylece hangi bilgiye itiraz ettiğiniz ve hangi belirsizliğin giderilmesini istediğiniz anlaşılır hâle gelir.
Örneğin, “Raporda incelemenin belirli bir tarihte yapıldığı belirtilmiştir. Dosyada bulunan tutanak farklı bir tarihi göstermektedir. Tutanak ile raporda anlatılan işlemin aynı işlem olup olmadığının ve tarih farkının nasıl açıklanacağının belirtilmesini istiyorum” şeklinde bir çerçeve kurulabilir. Bu ifade, tek başına raporun hatalı olduğunu veya talebin kabul edileceğini göstermez.
Raporu incelerken uyuşmazlığın konusunu, bilirkişiye verilen görevi ve dosyadaki ilgili kayıtları birlikte göz önünde bulundurun. Dosyadaki kayıtlar arasında teknik bir fark varsa veya hangi sorunun sorulacağı uyuşmazlığın sonucunu etkileyebilecekse, uzman desteği almadan önce raporun ilgili bölümüyle dayanak belgeleri bir araya getirin.
Belgenizin ne söylediğini görün
Tebligat, dilekçe ya da karar: belgenizi yükleyin ya da UYAP’tan aktarın; ne söylediği belgedeki yeri gösterilerek sade dille açıklansın.