Rehber · Belge analizi

Bilirkişi raporunu yapay zekâya yüklemeden önce hangi bilgileri korumalısınız?

Raporu bir yapay zekâ aracında inceletmeden önce kimliği belirleyebilecek bilgileri ve analiz için gerekmeyen hassas ayrıntıları belirleyin; mümkünse yükleyeceğiniz dosyadan geri alınamayacak şekilde çıkarın. Ancak tarihleri, ölçümleri, tarafların rollerini veya teknik bulgular arasındaki ilişkiyi silmek raporun anlamını bozabilir. Yüklemeden önce hem aracın verileri nasıl sakladığını kontrol edin hem de gizli bilgilerin dosyada kalmadığını sınayın.

Bir kişinin bilgisayar ekranındaki belgeyi inceleyip hassas bölümleri belirlemesi
Fotoğraf: Yan Krukau / Pexels

Hukuk Dosyam Editör Ekibi Yayın tarihi

Önce yapay zekâ aracının veri koşullarını kontrol edin

Belgeyi yüklemeden önce kullandığınız hizmetin verileri ne kadar süreyle sakladığını, hizmeti geliştirmek veya eğitmek için kullanıp kullanmadığını ve yüklenen dosyaları nasıl sildiğini kontrol edin. Bu bilgiler hizmetin ayarlarında, gizlilik açıklamasında veya kullanım koşullarında yer alabilir; erişilemiyorsa varsayımda bulunmayın.

Rapor bir iş yeri, kurum veya başkasına ait dosyaysa, ilgili kurumun belge paylaşımı ve yapay zekâ kullanımıyla ilgili kurallarını da inceleyin. Kişisel hesabınızdan erişilebilen bir aracın, dosyanızı paylaşmak için otomatik olarak uygun olduğu sonucuna varmayın.

Hizmetin verileri saklama veya kullanma biçimi belirsizse, raporun tamamını yüklemek yerine hassas bilgileri çıkarılmış sınırlı bir bölümle çalışmayı değerlendirin. Hassasiyet, yalnızca ad ve soyadla sınırlı değildir; raporun türü ve içerdiği ayrıntılar da önem taşır.

Hangi bilgileri gözden geçirmelisiniz?

Bir bilirkişi raporundaki kimlik ve iletişim bilgilerini gözden geçiren kişi
Fotoğraf: Kindel Media / Pexels

Raporu baştan sona tarayın; yalnızca ana metne değil, ek tablolara, görsellere, dipnotlara ve dosya özelliklerine de bakın. Aşağıdaki grupları kontrol edin:

  1. Kimlik ve iletişim bilgileri

    Ad ve soyad, imza, adres, telefon, e-posta, kimlik veya sicil numarası gibi kişiyi doğrudan tanıtabilen bilgileri belirleyin. Raporun bir bölümünde isim silinse bile başka bir bölümde ya da ekinde kalmış olabilir.

  2. Sağlık ve finans bilgileri

    Tanı, tedavi ve sağlık geçmişiyle hesap veya kart bilgileri, gelir ve borç gibi ayrıntıları ayrıca gözden geçirin. Analiz için gerekmiyorsa çıkarın; gerekiyorsa kimliği belirleyen bağlantıları azaltıp anlamı koruyun.

  3. Dosya, kurum ve konum bilgileri

    Dosya numarası, kurum veya iş yeri adı, belirli birim, olay yeri ve raporu düzenleyen kişiyi tanıtabilen bilgileri değerlendirin. Bunlar tek başına kimlik bilgisi gibi görünmese de başka ayrıntılarla birlikte kişiyi veya dosyayı belirlenebilir hâle getirebilir.

  4. Üçüncü kişilere ait bilgiler

    Raporun tarafı olmayan tanıkların, çalışanların, hastaların, aile üyelerinin veya başka kişilerin verilerini de kontrol edin. Belgeyi yükleyen kişi olmanız, rapordaki her kişiye ait bilgiyi paylaşmanın uygun olduğu anlamına gelmez.

  5. Görsel ve dosya içindeki gizli içerik

    Kaşe, imza, fotoğraf, el yazısı, barkod, QR kodu ve ekran görüntülerini inceleyin. Ayrıca belge özelliklerinde yazar adı gibi bilgiler bulunup bulunmadığını ve taranmış sayfalarda OCR ile okunabilen metin kalıp kalmadığını kontrol edin.

Maskeleme raporun anlamını bozmamalı

Bir belgedeki kişisel bilgileri kaldırırken teknik bulguları koruyan kişi
Fotoğraf: RDNE Stock project / Pexels

Maskeleme, bilgiyi görünüşte kapatıp dosyanın içinde bırakmak değil, yüklenebilir kopyadan gerçekten çıkarmaktır. Örneğin metnin üzerine siyah kutu koymak, alttaki yazının seçilmesini veya kopyalanmasını engellemeyebilir. Düzenleme aracınızın içerik silme ya da güvenli redaksiyon işlevi varsa bunu kullanın; yalnızca görüntüde kapandığına güvenmeyin.

Bilgiyi çıkarırken rapordaki ilişkileri koparmamaya çalışın. Belirli bir tarihin ölçüm sonucuyla, tarafın rolünün teknik bulguyla veya bir olayın başka bir olayla bağlantısı analiz için gerekliyse bunları koruyun. Kimlikleri “Kişi A” ve “Kurum B” gibi tutarlı etiketlerle değiştirmek, bazı durumlarda bu ilişkileri ad kullanmadan anlatmaya yardımcı olabilir.

Tarihleri veya ölçümleri değiştirmek ya da silmek sonucu etkileyebilir. Bu bilgiler kimliği belirleme riski taşıyorsa hangi ayrıntının çıkarılacağını değerlendirirken analiz sorusunu ve bağlamı birlikte düşünün. Bir bilgiyi kaldırdığınızda metnin anlaşılması etkileniyorsa eksik bırakılan kısmı yüklediğiniz metinde açıkça belirtin; özgün raporda olmayan bir bilgi eklemeyin.

Yüklemeden önce dosyayı nasıl sınarsınız?

Bir kişinin maskelenmiş PDF dosyasında metin araması yapması
Fotoğraf: Daniil Komov / Pexels

Maskeleme işlemini mümkünse özgün raporda değil, yüklemek üzere hazırladığınız ayrı bir kopyada yapın. Ardından yalnızca görüntüyü değil, dosyanın içinde kalan içeriği de kontrol edin.

  1. Ayrı bir kopya oluşturun

    Özgün raporu değiştirmeden koruyun ve üzerinde çalışacağınız kopyayı ayrı kaydedin. Böylece düzenleme sırasında içeriğin veya bağlamın yanlışlıkla kaybolup kaybolmadığını karşılaştırabilirsiniz.

  2. Gizli bilgiyi gerçekten kaldırın

    Siyah kutu, şekil veya renkli kaplama eklemekle yetinmeyin. Kullanılan araçta maskelemenin metni ve varsa altındaki görsel içeriği dosyadan sildiğini doğrulayın; doğrulayamıyorsanız bu kopyayı yüklemeyin.

  3. Arama ve kopyalama testi yapın

    Dosyada ad, numara, adres veya kaldırdığınız diğer bilgileri arayın. Metni kopyalayıp düz metin alanına yapıştırın; ekranda görünmeyen bilginin seçilip seçilmediğini kontrol edin.

  4. Görselleri, ekleri ve dosya özelliklerini inceleyin

    Sayfaları yakınlaştırarak, ekleri ve belge özelliklerini gözden geçirin. Taranmış belgelerde metin tanıma özelliğiyle okunabilen bilgi kalıp kalmadığını da kontrol edin.

  5. Yükleme kopyasını son kez açın

    Kaydettiğiniz son dosyayı kapatıp yeniden açın. Düzenlemenin korunduğunu, raporun önemli bölümlerinin okunabildiğini ve yüklemek istemediğiniz bilginin görünür ya da seçilebilir olmadığını doğrulayın.

Yapay zekâ yanıtını raporun yerine koymayın

Bir kişinin yapay zekâ yanıtını bilirkişi raporuyla karşılaştırması
Fotoğraf: Artem Podrez / Pexels

Yapay zekâ aracının yanıtı tek başına bilirkişi raporunun doğruluğunu, bilirkişinin yeterliliğini veya uyuşmazlığın nasıl sonuçlanacağını belirlemez. Yanıtı raporun aslıyla karşılaştırın; aracın hangi sayfa, ölçüm veya bulguya dayandığını kontrol edin. Kaynak göstermeyen ya da raporda bulunmayan bir bağlantı kuran yanıtları doğrulanmış bilgi gibi kullanmayın.

Önemli bir çelişki, yöntemle ilgili kuşku veya teknik itiraz varsa raporun özgün hâlini ve ilgili ölçüm ya da ekleri saklayın. Sorunun niteliğine göre teknik uzman desteği almak gerekebilir; maskeleme yapılmış kopyada inceleme için gereken ayrıntılar bulunmayabilir.

Yüklemeden önce son kontrol

  • Hizmetin saklama, silme ve verileri kullanma koşullarını kontrol ettim.
  • Kurum veya dosya kurallarında dışarıya belge aktarmaya ilişkin bir kısıtlama olup olmadığını inceledim.
  • Kimlik, iletişim, sağlık, finans, dosya ve üçüncü kişilere ait bilgileri gözden geçirdim.
  • Görselleri, ekleri, taranmış sayfaları ve dosya özelliklerini kontrol ettim.
  • Maskelemenin yalnızca görüntüyü kapatmadığını, bilgiyi yükleme kopyasından çıkardığını sınadım.
  • Arama ve kopyalama testi yaptım; yüklemek istemediğim bilginin seçilebilir ya da okunabilir kalmadığını kontrol ettim.
  • Tarih, ölçüm, yöntem ve bulgular arasındaki gerekli bağlamı korudum; eksik bıraktığım kısımları belirttim.
  • Özgün raporu ve yüklemek için hazırladığım kopyayı birbirinden ayrı tuttum.

Belgenizin ne söylediğini görün

Tebligat, dilekçe ya da karar: belgenizi yükleyin veya UYAP’tan aktarın; içeriği, belgedeki yeri gösterilerek sade bir dille açıklansın.

Belge analizini inceleyin

Etiketler