Rehber · Belge analizi
Bilirkişi raporunu yapay zekâyla incelerken hangi sorular sorulmalı?
Bilirkişi raporunu yapay zekâyla incelerken rapordaki iddiaların dayanaklarını, hesaplama adımlarını, eksik bilgileri ve belgeler arasındaki çelişkileri ayrı ayrı sorgulayın. Yapay zekâdan her bulguyu raporun sayfa veya bölümüne ve dayanak belgedeki ilgili kısma bağlamasını isteyin; sonra bu atıfları dosyanızdaki asıl belgelerden kontrol edin. Yapay zekâ, raporda bulunmayan bilgileri tamamlayabilir veya kaynak ve alıntı uydurabilir; yanıtını doğrulanmış bilgi kabul etmeyin.
Yapay zekâdan hangi incelemeyi isteyebilirsiniz?
Soruyu, raporun hangi kısmını ve hangi belgelerle karşılaştırmak istediğinizi belirtecek şekilde sorun. “Rapor doğru mu?” gibi geniş bir soru yerine, kontrol edilebilir bir noktaya odaklanın. Yapay zekâya raporun tamamını ve ilgili dayanak belgeleri verdiyseniz bile, bunları gerçekten doğru okuyup okumadığını ayrıca sınayın.
Aşağıdaki soruları dosyanızdaki konuya göre uyarlayabilirsiniz:
- İddia ve dayanak: “Raporun vardığı sonuçları madde madde çıkar. Her sonuç için raporun sayfa veya bölümünü ve dayanak gösterilen belgeyi belirt. Belgede bulamadığın bir dayanağı varmış gibi yazma.”
- Belge kullanımı: “Raporda adı geçen belgelerden hangileri dosyada sunduğum belgeler arasında bulunuyor? Her eşleşme için belgenin adını ve içindeki ilgili kısmı göster. Eksik olanları kesin olarak yok sayma; yalnızca verdiğim belgeler arasında bulamadığını belirt.”
- Hesaplama: “Raporun hesaplamasını işlem sırasıyla açıkla. Kullanılan miktarları, tarihleri ve birimleri rapordaki ifadeyle karşılaştır; hangi sayfa veya bölümden aldığını göster.”
- Eksik bilgi: “Bu sonuca ulaşmak için raporda hangi veri veya varsayımlar kullanılmış? Açıkça belirtilmeyen noktaları varsayım olarak ayır ve raporda yazmayan bilgileri tamamlama.”
- Çelişki: “Raporun kendi bölümleri arasında veya rapor ile sunduğum belgeler arasında farklı görünen tarih, miktar ya da açıklamaları listele. Her birinin iki kaynağını ayrı ayrı belirt.”
- Anlaşılmayan terim: “Bu teknik terimi, rapordaki kullanımını değiştirmeden sade dille açıkla. Açıklaman rapordan çıkarılamıyorsa bunu belirt.”
Temsili örnek: Bir raporda toplam tutarın üç kalemden oluştuğu yazıyorsa, “Bu üç kalemi rapordaki tutarlarla karşılaştır; toplamı yeniden hesapla ve fark varsa hangi işlemden kaynaklanabileceğini göster. Kullanmadığın bir veri varsa belirt.” diye sorabilirsiniz. Hesabı kendiniz veya uygun bir uzmanla yeniden kontrol etmeden sonucu kesin kabul etmeyin.
Yanıtları rapor ve asıl belgelerle nasıl doğrularsınız?
Yapay zekânın yanıtını, birbirinden ayrı kontrol edilebilir iddialara bölün. Bir iddia için gösterilen sayfa veya belgeyi bulamıyorsanız, o iddiayı doğrulanmış saymayın.
-
İddianın yerini belirleyin
Yanıttaki her önemli tespit için raporun sayfa numarasını veya bölüm başlığını isteyin. Sayfa numarası PDF görüntüleyicideki numarayla raporun basılı numarası arasında farklılık gösterebilir; ilgili metni ve başlığı da karşılaştırın.
-
Dayanak belgeyi dosyadan açın
Yapay zekânın aktardığı tarih, tutar, ölçüm veya ifadeyi dosyanızdaki asıl belge üzerinden bulun. Yalnızca yapay zekânın alıntısına güvenmeyin; belgeye ulaşamıyorsanız bunu “doğrulanamadı” diye not edin.
-
Rakamları yeniden kontrol edin
Hesaba giren her kalemi, birimi, ara işlemi ve toplamı ayrı ayrı yazın. Yuvarlama, eksik veri veya farklı birim kullanımı sonucu değiştiriyor mu diye bakın. Teknik ölçüm, karmaşık hesap ya da uzmanlık gerektiren değerlendirme varsa, yapay zekânın açıklamasını uzman incelemesinin yerine koymayın.
-
Bulgu ile sonucu ayırın
Bir eksikliği veya çelişkiyi, raporun kendiliğinden geçersiz olduğu ya da sizin lehinize sonuç doğuracağı şeklinde yorumlamayın. Bu tespitler, ayrıca dosya ve konu bakımından değerlendirilmesi gereken noktaları gösterir.
-
Kontrol kaydı tutun
Kendi notunuzda “tespit, rapordaki yeri, karşılaştırılan belge, doğrulama sonucu ve açık kalan soru” sütunlarını kullanın. Böylece doğrulanmış bilgileri, şüpheli tespitleri ve henüz kontrol edilmemiş noktaları birbirine karıştırmazsınız.
Yapay zekâya belge yüklemeden önce neyi kontrol etmelisiniz?
- Aracın yüklediğiniz metin ve dosyaları nasıl işlediğini, saklayıp saklamadığını ve paylaşım koşullarını inceleyin.
- Mümkünse ad, adres, kimlik ve iletişim bilgileri gibi kimlik belirleyici bilgileri çıkarın veya maskeleyin.
- Sağlık, finans ve ticari sır niteliğindeki bilgilerin yüklenmesinin doğurabileceği sakınca ve gizlilik koşullarını ayrıca değerlendirin.
- İnceleme için gerekli olmayan sayfaları ve ekleri paylaşmayın; raporun veya belgelerin tamamını yüklemeniz gerekip gerekmediğini düşünün.
- Belgeleri yükledikten sonra yapay zekâdan yalnızca paylaştığınız içerik üzerinden yanıt vermesini ve bulamadığı bilgileri açıkça belirtmesini isteyin.
Yapay zekânın sınırı ve dosyanız için sonraki adım
Yapay zekâ, belgedeki metni düzenleyebilir ve karşılaştırma için başlangıç noktaları sunabilir; ancak raporu yanlış okuyabilir, eksik bilgiyi kendisi tamamlayabilir ya da gerçekte bulunmayan bir kaynak veya alıntı üretebilir. Özellikle taranmış, okunaksız veya tablo ve ölçüm içeren belgelerde bu risk artabilir. Bu nedenle her tespiti raporun ilgili kısmı ve dosyadaki asıl belge üzerinden doğrulayın.
Raporun teknik değerlendirmesi yeniden hesaplama veya özel uzmanlık gerektirebilir. Yapay zekânın açıklaması, uzman incelemesinin ya da dosyanıza özgü hukuki değerlendirmenin yerini tutmaz. Bir eksiklik veya çelişki tek başına raporun geçersiz olduğunu veya bir başvurunun kabul edileceğini göstermez.
Bu rehberde dosyanız için geçerli bir süre veya işlem belirlenmemektedir. Böyle bir süre söz konusuysa, hangi işlem için geçerli olduğunu ve başlangıç noktasını ilgili resmî belgeler üzerinden doğrulayın; belirsizlik varsa uzmanınıza danışın. Resmî kayıtta göremediğiniz bir bilgiyi, sırf size ulaşmadı diye kesin olarak yok kabul etmeyin.
Belgenizin ne söylediğini görün
Tebligat, dilekçe ya da karar: belgenizi yükleyin ya da UYAP’tan aktarın; ne söylediği belgedeki yeri gösterilerek sade dille açıklansın.