Rehber · Belge analizi
Bilirkişi raporunun yapay zekâ özeti nasıl kontrol edilir?
Yapay zekâ özetini, bilirkişi raporunun aslıyla bölüm bölüm karşılaştırın; özetin her önemli iddiasını rapordaki sayfa, başlık veya tabloyla doğrulayın. Özellikle taraf bilgilerini, inceleme konusunu, kullanılan belgeleri, varsayımları, hesaplamaları, sonucu ve sınırlamaları kontrol edin. Özetin raporu doğru aktarması, rapordaki yöntemin veya sonucun doğru olduğunu tek başına göstermez.
Özetin doğru olması ne anlama gelir?
Yapay zekâ özeti, raporda yazanları kısaltarak aktarmayı amaçlar. Bu nedenle kontrolün ilk sorusu, “Rapordaki bilgi özete doğru geçmiş mi?” olmalıdır. Örneğin raporda belirli bir belgenin incelemeye alınmadığı yazıyorsa, özette bu belgenin incelendiği izlenimi oluşup oluşmadığına bakın.
Bu kontrol, bilirkişi raporunun teknik açıdan doğru olup olmadığını ayrıca değerlendirmez. Özet raporu doğru aktarabilir; ancak rapordaki yöntem, kabul edilen varsayımlar veya ulaşılan sonuç yine de ayrıca incelenmesi gereken konular olabilir.
Özetteki her önemli iddia için raporda dayandığı yeri bulun. İddiayı destekleyen bir bölüm, tablo veya ifade bulamıyorsanız onu hemen yanlış saymak yerine “raporda doğrulayamadım” diye kaydedin. Raporun ilgili sayfası eksik, taraması okunaksız ya da ekleri ayrı dosyada olabilir.
Raporu ve özeti nasıl karşılaştırabilirsiniz?
Önce elinizdeki dosyaların tam olup olmadığını kontrol edin. Ardından özetin önemli bölümlerini raporun karşılık gelen kısımlarıyla karşılaştırın. Her tespitin yanına raporun sayfa veya bölüm bilgisini yazın.
-
Dosyaların kapsamını kontrol edin
Raporun bütün sayfalarının, tablolarının ve raporda anılan eklerin elinizde olup olmadığına bakın. Dosya adlarını ve sayfa numaralarını not edin. Eksik veya okunaksız görünen bir sayfayı, dosyada bulunmayan bir ekin kesinlikle mevcut olmadığı şeklinde yorumlamayın; önce dosya içeriğini ve varsa ayrı ekleri kontrol edin.
-
Taraf ve inceleme bilgilerini doğrulayın
Özette adı geçen tarafları, rapor tarihini, inceleme konusunu ve bilirkişiden incelenmesi istenen meseleyi raporla karşılaştırın. Özette başka bir dosyanın, kişinin veya talebin bilgisi yer alıyorsa bunu rapordaki ilgili bölümle birlikte not edin.
-
Kullanılan belgeleri ve kapsamı karşılaştırın
Raporda hangi belgelerin incelendiğini, hangilerinin sunulmadığını veya değerlendirme dışında bırakıldığını kontrol edin. Özet, bir belgeyi incelenmiş gibi gösterebilir ya da raporda belirtilen kapsam sınırlamasını atlayabilir. Raporun eklerine veya belge listesine de bakın.
-
Yöntem ve varsayımları bulun
Raporda kullanılan inceleme yönteminin, kabul edilen varsayımların ve varsa dışarıda bırakılan bilgilerin özette doğru aktarılıp aktarılmadığını kontrol edin. Özet bu ayrıntıları içermiyorsa rapordaki ilgili sayfa veya bölümü not edin. Kısa özette yer almamaları, bu bilgilerin raporda da bulunmadığı anlamına gelmez.
-
Sayıları ve hesaplamaları satır satır kontrol edin
Tutar, tarih, ölçü birimi, oran, dönem ve ara toplamları rapordaki tablo veya hesaplamalarla karşılaştırın. Birimlerin aynı olduğuna ve özetteki sayının hangi kalemden geldiğinin anlaşılabildiğine bakın. Özette hesaplama yapılmış olması, hesabın doğru olduğunun kanıtı değildir. Sonucu etkileyen bir hesap veya birim farkı varsa, kullanılan verileri ve rapordaki sayfa ya da tabloyu ayrıca kaydedin.
-
Sonucu ve sınırlamaları karşılaştırın
Raporun vardığı sonucu, özetteki ifadeyle yan yana okuyun. Rapor bir konuda kesin sonuca ulaşmamış, koşullu değerlendirme yapmış veya bilgi eksikliği belirtmiş olabilir. Özette bu kayıtlar atlanmışsa, rapordaki ifadeyi aynen veya anlamını değiştirmeden not edin.
-
Her tespitin dayanağını kaydedin
Notlarınızı “özetin iddiası”, “rapordaki karşılığı” ve “kontrol sonucu” şeklinde düzenleyin. “Doğrulandı”, “farklı aktarılmış”, “eksik aktarılmış” veya “mevcut dosyayla doğrulanamıyor” gibi açık ifadeler kullanın. Her kayda raporun sayfa, başlık ya da tablo bilgisini ekleyin.
Kontrol listesi
- Özet ile karşılaştırdığım raporun hangi sürüm olduğunu ve bütün sayfaların okunabildiğini kontrol ettim.
- Raporda anılan tablo ve eklerin elimde olup olmadığını kontrol ettim; erişemediğim ekleri yok varsaymadım.
- Taraf, tarih ve inceleme konusunu raporun aslıyla karşılaştırdım.
- Özette geçen belgelerin raporda gerçekten kullanılıp kullanılmadığını kontrol ettim.
- Yöntem, varsayım ve sınırlamaların özet içinde korunup korunmadığına baktım.
- Tutarları, tarihleri, birimleri ve hesaplama kalemlerini rapordaki tablo veya ifadelerle karşılaştırdım.
- Sonuç cümlesinin rapordaki kesinlik derecesini ve koşullarını değiştirip değiştirmediğini kontrol ettim.
- Her önemli tespitin yanına sayfa, bölüm veya tablo referansı yazdım.
- Doğrulayamadığım noktaları yanlış ya da doğru diye kesinleştirmek yerine ayrı kaydettim.
- Kişisel veya gizli bilgileri bir yapay zekâ hizmetine aktarmadan önce hizmetin veri işleme koşullarını ve dosyanın gizlilik durumunu değerlendirdim.
Sonraki adım için hangi notları hazırlayın?
Özetteki farkları yalnızca “yapay zekâ yanlış yazmış” diye işaretlemek yerine, karşılaştırılabilir bir kayıt oluşturun. Her konu için özetin ne dediğini, raporun ilgili yerde ne yazdığını ve aradaki farkın neden önemli olabileceğini kısaca belirtin. Sayfa veya tablo referansı ekleyemediğiniz bir nokta varsa bunu da açıkça yazın.
Temsili örnek: Özet, bir hesabın belirli bir tarihe kadar yapıldığını söylüyor; rapordaki tabloda ise başka bir tarih yer alıyor. Notunuza özetteki tarihi, tablodaki tarihi ve tablo numarasını yazabilirsiniz. Tarih farkının sonucu değiştirip değiştirmediğini yalnızca bu karşılaştırmaya dayanarak kesinleştirmeyin.
Bir farkın raporun teknik değerlendirmesini veya izlenecek işlemi etkileyip etkilemediği dosyanın içeriğine bağlıdır. Bilirkişi raporuna ilişkin itiraz veya başvuru süreleri ve usulü, bu rehber için sunulan kaynaklarla doğrulanamadığından burada belirtilmiyor. Dosyanızda hangi sürenin ve işlemin geçerli olduğunu, raporun size ne zaman ve nasıl bildirildiği dâhil dosyanıza özgü bilgiler üzerinden doğrulayın. Raporun teknik dayanağı veya hesaplaması konusunda uzman desteği gerekiyorsa notlarınızı dayanak sayfalarla birlikte paylaşın.
Belgenizin ne söylediğini görün
Tebligat, dilekçe ya da karar belgenizi yükleyin veya UYAP’tan aktarın; belgenin ne söylediğini, ilgili yeri göstererek sade dille öğrenin.