Boşanma davasında uzman raporu nasıl değerlendirilir?

“Uzman raporu” tek tür belge değildir. Raporu hazırlayan kişinin niteliği, görevlendirme amacı ve yaptığı incelemenin kapsamı, metindeki tespitlerin nasıl okunacağını etkiler. Çocukların yaşam koşullarına ilişkin bir sosyal inceleme raporu ile başka bir konuya odaklanan uzman görüşü aynı soruları yanıtlamayabilir.

Belgede şu bilgileri arayın:

• Raporu hazırlayan kişi veya kişiler ve belirtilmişse mesleki nitelikleri
• İncelemenin hangi konu veya sorularla sınırlı olduğu
• Görüşme, gözlem ya da başka bilgi toplama yöntemlerinin açıklanıp açıklanmadığı
• Raporda hangi kişi ve bilgi kaynaklarına başvurulduğu
• İncelemenin tarihi ve raporun düzenlenme tarihi

Bu bilgiler görünmüyorsa, raporda kesinlikle bulunmadıkları sonucuna hemen varmayın. Elinizdeki belgenin tamamını ve dosyada rapora eklenmiş olabilecek sayfaları kontrol edin.

Rapordaki her cümle aynı türden bilgi değildir. Gözlem, incelemeyi yapan kişinin gördüğünü veya görüşme sırasında doğrudan fark ettiğini aktardığı bilgidir. Taraf beyanı, bir kişinin anlattığı olay veya verdiği bilgidir. Uzman değerlendirmesi ise raporu hazırlayan kişinin bu bilgi ve gözlemlerden çıkardığı yorumdur.

Örneğin, “ebeveyn çocukla görüştü” ifadesi bir gözlem olabilir; “çocuk diğer ebeveynle görüşmek istemiyor” ifadesinin hangi görüşme veya kaynağa dayandığı ayrıca incelenmelidir. Raporda bir tarafın anlatımı aktarılıyorsa, bunu tek başına doğrulanmış olay gibi kabul etmeyin. Aynı şekilde, raporun kapsamına girmeyen bir konu hakkında sonuç çıkarmayın.

Her önemli tespitin yanına kendinize şu soruyu yazın: “Bu bilgi doğrudan gözleme mi, kimin beyanına mı, yoksa uzmanın yorumuna mı dayanıyor?” Dayanak açıklanmıyorsa, belirsizliği not edin; eksik bilgiyi tahminle tamamlamayın.

Bir tespitin eksik veya hatalı olduğunu düşünüyorsanız, itirazınızı somutlaştırın. “Rapor yanlış” demek yerine hangi cümlenin hangi nedenle sorunlu olduğunu ve karşılaştırılabilecek bilgi ya da belgenin ne olduğunu belirleyin.

Şu tür karşılaştırmalar yardımcı olabilir:

• Raporda belirtilen tarihleri, aynı döneme ait mesajlar veya başka kayıtlarla karşılaştırmak
• Bir görüşmenin yapıldığı yazıyorsa, görüşmenin kimlerle ve hangi koşullarda gerçekleştiğini kontrol etmek
• Raporda bir kişinin beyanı aktarılıyorsa, o anlatımın başka bir belgeyle doğrulanıp doğrulanmadığını incelemek
• Çocukların yaşam koşullarına ilişkin bir değerlendirme varsa, raporun hangi koşulları ve hangi bilgi kaynaklarını ele aldığını görmek
• Raporun kapsamındaki sorularla vardığı sonuçların birbiriyle uyumlu olup olmadığını kontrol etmek

Her belgeyi tek başına kesin kanıt gibi değerlendirmeyin. Tarih, bağlam ve belgenin hangi olguyu gösterdiği önemlidir. Bir kayıt raporla çelişiyor gibi görünüyorsa, çelişkinin tam olarak ne olduğunu ve iki bilginin aynı zaman ya da konuya ilişkin olup olmadığını not edin.

Çocukların barınma ve yaşam koşullarına ilişkin bir rapor, hangi koşulların incelendiği ve bilgiye nasıl ulaşıldığı görülerek değerlendirilmelidir. Ebeveynlerden biri hakkındaki genel bir yargıyı, tek başına çocukların hangi ebeveynin yanında kalması gerektiğine dair kesin sonuç saymayın. Raporun kapsamı dışındaki koşullar veya zaman içindeki değişiklikler ayrıca ele alınmış olmayabilir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2017/1774 E., 2018/10155 K. sayılı kararının sağlanan kısa parçasında, ortak çocukların anne ve baba yanındaki barınma ve yaşama koşullarını değerlendiren içerikte sosyal inceleme raporundan söz edilmektedir; kararın sonucu onamadır. Bu kısa parça, her dosyada aynı tür raporun alınacağı veya belirli bir değerlendirmenin aynı sonuca yol açacağı anlamına gelmez. Kararın tam metni ve gerekçesi burada yer almadığından, bu karardan daha geniş bir kural çıkarılamaz.

Sağlanan kaynaklarda, uzman raporunun mahkeme açısından taşıdığı ağırlığı belirleyen bir kanun metni bulunmadığından bu konuda kesin bir kural verilemez. Raporun hangi amaçla hazırlandığı ve dosyadaki diğer bilgi ve belgelerle nasıl ilişkilendirildiği, dosyaya özgü olarak incelenmelidir.

Rapora ilişkin bir işlem yapmayı düşünüyorsanız, raporun dosyaya ne zaman girdiğini, size hangi yolla bildirildiğini ve dosyada buna ilişkin bir ara karar ya da yazı bulunup bulunmadığını kontrol edin. Bu bilgiler, izlenecek yolu belirlemeye yardımcı olabilir; ancak sağlanan kaynaklardan işlem yolu veya süre doğrulanamamaktadır. Dosyanızdaki belge ve tarihlere göre hangi adımların atılabileceğini, bunları dosyanızı inceleyen hukuk uzmanına birlikte göstererek sorun.