Cevaba cevap dilekçesi nedir, dosyada ne işe yarar?

Yazılı yargılama usulünün uygulandığı bir davada taraflar, duruşmalar başlamadan önce dört dilekçe verir. Kanun bu aşamaya dilekçelerin karşılıklı verilmesi der:

1. Dava dilekçesi — davacı davayı açar, iddiasını ve talebini yazar.
2. Cevap dilekçesi — davalı savunmasını yazar.
3. Cevaba cevap dilekçesi — davacı, savunmaya karşı açıklamalarını yazar.
4. İkinci cevap dilekçesi — davalı, cevaba cevap dilekçesine yanıt verir.

Bu dört dilekçe tamamlanınca (ya da süreleri dolunca) mahkeme ön inceleme aşamasına geçer (HMK m.137). Ön incelemede dava şartlarına bakılır, tarafların anlaşamadığı konular tek tek belirlenir. Bu nedenle cevaba cevap dilekçesi, uyuşmazlığın çerçevesi çizilmeden önce davacının son yazılı açıklamasıdır.

Kanundaki kural kısadır: davacı, cevap dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevaba cevap dilekçesi verebilir. Davalı da cevaba cevap dilekçesi kendisine tebliğ edildikten sonra iki hafta içinde ikinci cevap dilekçesi verebilir (HMK m.136/1).

Bu kuralda dikkat edilecek üç nokta var:

• Süre, dilekçenin yazıldığı tarihten değil, tebliğ tarihinden başlar. Cevap dilekçesinin üzerindeki tarih ile size tebliğ edildiği tarih farklı olabilir. Tebliğ tarihi tebligat mazbatasında ya da elektronik tebligat kaydında görülür. Davacının avukatı varsa tebliğ genellikle avukata yapılır.
• Kanunun belirlediği süreler kesindir (HMK m.94/1). Kesin sürede yapılmayan işlemi yapma hakkı ortadan kalkar (HMK m.94/3). Mahkeme bu süreyi kendiliğinden uzatmaz.
• Adli tatil sonucu değiştirebilir. Adli tatil her yıl 20 Temmuz'da başlar, 31 Ağustos'ta biter (HMK m.102). Adli tatile tabi bir davada süre bu döneme denk gelirse, adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzamış sayılır (HMK m.104). Nafaka, velayet, işçinin açtığı iş davaları gibi bazı davalar adli tatilde de görülür (HMK m.103); bu davalarda süre uzamaz.

Vermek bir zorunluluk değildir. Kanun “verebilir” der. Davacı cevaba cevap dilekçesi vermezse dava devam eder; ancak aşağıda anlatılan genişletme imkânı kullanılmamış olur.

Basit yargılama usulünün uygulandığı davalarda taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi veremez (HMK m.317/3). Bu davalarda dosyada yalnızca dava ve cevap dilekçesi bulunur.

Basit yargılama usulü, kanunlarda ayrıca belirtilenler dışında şu dava ve işlerde uygulanır (HMK m.316):

• Sulh hukuk mahkemelerinin görevine giren dava ve işler,
• Her çeşit nafaka davaları ile velayet ve vesayete ilişkin dava ve işler,
• Hizmet ilişkisinden doğan davalar,
• İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz, delil tespiti gibi geçici hukuki koruma talepleri,
• Başka kanunlarda yazılı yargılama dışındaki bir usulün uygulanacağı belirtilen dava ve işler.

Davanızın hangi usulle görüldüğünü kendiniz tahmin etmeye çalışmayın. Bunu en kolay tensip zaptından ve mahkemenin ara kararlarından anlarsınız. Bu belgelerde cevap süresi ve dilekçeler hakkında ne yazdığına bakın. Dosyanızda cevaba cevap dilekçesi görünmüyorsa bunun nedeni basit yargılama olabileceği gibi, davacının bu dilekçeyi hiç vermemiş olması da olabilir.

Kanun cevaba cevap dilekçesi için ayrı bir şablon koymaz. Dava ve cevap dilekçesine ilişkin kurallar, niteliğine aykırı düşmediği ölçüde bu dilekçeye de uygulanır (HMK m.136/2). Bu nedenle iyi hazırlanmış bir cevaba cevap dilekçesinde genellikle şunlar bulunur (HMK m.119 ve m.129'daki unsurlar):

• Mahkemenin adı, dosya numarası ve taraf bilgileri,
• Davalının savunmalarına karşı davacının açıklamaları: hangi savunmayı kabul ettiği, hangisine itiraz ettiği,
• Varsa yeni ya da düzeltilen vakıalar (olaylar), sıra numarasıyla,
• Her vakıanın hangi delille ispat edileceği,
• Dayanılan hukuki sebepler ve talep sonucu,
• İmza ve ekler.

Temsili örnek: Bir alacak davasında davalı, cevap dilekçesinde “ödemelerin bir kısmını zaten yaptım” diye savunma yapmış olsun. Davacı cevaba cevap dilekçesinde bu ödemelerin başka bir borca ait olduğunu açıklayabilir, banka dekontlarını ve yazışmaları delil olarak ekleyebilir. Bu örnek kurgusaldır; gerçek bir dosyaya dayanmaz.

Evet. Bu, cevaba cevap dilekçesinin en önemli işlevidir. Taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia veya savunmalarını serbestçe genişletebilir ya da değiştirebilir (HMK m.141/1).

Dilekçelerin karşılıklı verilmesi tamamlandıktan sonra iddia veya savunma artık genişletilemez ya da değiştirilemez. Bundan sonra bunun yolu yalnızca iki tanedir: karşı tarafın açık muvafakati (açıkça kabul etmesi) ya da ıslah (HMK m.141/2). Islahın kendi kuralları ve masrafları vardır.

Delil için de benzer bir sınır vardır. Kanunda belirtilen süreden sonra delil gösterilemez. Mahkeme, gecikme yargılamayı uzatma amacı taşımıyorsa veya tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa sonradan delil gösterilmesine izin verebilir (HMK m.145). Bu bir istisnadır; ona güvenerek delil bekletmek risklidir.

• Dilekçedeki iddiayı kanıtlanmış olay sanmak. Cevaba cevap dilekçesi davacının anlatımıdır. İçindeki bir olayın doğru kabul edilip edilmeyeceğine mahkeme, delillere bakarak karar verir.
• Süreyi dilekçe tarihinden saymak. Süreyi başlatan, tebliğ tarihidir.
• Her davada bu dilekçenin olacağını düşünmek. Basit yargılama usulündeki davalarda bu dilekçe verilemez.
• Ekleri okumadan dilekçeyi değerlendirmek. Önemli bilgiler çoğu zaman eklerdedir: uzun bir mesajlaşma dökümü ya da ödeme belgeleri dilekçenin kendisinden daha fazla şey anlatabilir.
• İkinci cevap dilekçesi gelmedi diye davalının iddiaları kabul ettiğini varsaymak. İkinci cevap dilekçesi de zorunlu değildir; verilmemesi tek başına kabul anlamına gelmez.

Şu durumlarda kendi değerlendirmenizle yetinmeyin:

• Süre dolmak üzereyse ya da dolup dolmadığından emin değilseniz,
• Tebliğ tarihi belgelerde açık değilse ya da birden fazla tebligat kaydı varsa,
• Dilekçe aşaması bittikten sonra yeni bir iddia ya da delil eklemeniz gerekiyorsa (ıslah ve karşı tarafın muvafakati ayrı kurallara bağlıdır),
• Davanızın hangi yargılama usulüyle görüldüğü belgelerden anlaşılmıyorsa.

Görüşmeye giderken dava dilekçesini, cevap dilekçesini, varsa cevaba cevap dilekçesini, tebligat belgelerini ve tensip zaptını birlikte götürün.