Davanın açılmamış sayılması ile reddedilmesi arasındaki fark

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda “dosyanın işlemden kaldırılması”, davanın belirli bir aşamada takip edilmemesi üzerine dosya hakkında verilen karardır. Usulüne uygun davet edilmiş taraflar duruşmaya gelmez veya gelip davayı takip etmeyeceklerini bildirirse mahkeme dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verir. Taraflardan biri gelir, diğeri gelmezse gelen tarafın talebi üzerine yargılamaya devam edilebilir veya dosya işlemden kaldırılabilir (6100 sayılı Kanun m.150).

İşlemden kaldırılan dava, işlemden kaldırıldığı tarihten itibaren üç ay içinde taraflardan birinin dilekçeyle başvurması üzerine yenilenebilir. Bu süre içinde yenilenmeyen dava, süre dolunca açılmamış sayılır ve mahkeme kayıtları kapatır. Kanun ayrıca, hangi sebeple olursa olsun açılmamış sayılan davadaki talebin de vaki olmamış sayılacağını belirtir (6100 sayılı Kanun m.150).

Temsili örnek: Usulüne uygun davet edildiği duruşmaya tarafların hiçbiri gelmeyen bir davada dosya işlemden kaldırılmışsa, dosyanın süresinde yenilenip yenilenmediğini ve sonrasında verilen kararı kontrol etmek gerekir. Duruşmaya gelmeme dışında bir nedenle verilen “açılmamış sayılma” kararının dayanağı ise kararın gerekçesinden anlaşılmalıdır; burada açıklanan düzenleme her dava türündeki olası durumu kapsamaz.

“Davanın reddi” ifadesi tek başına ret nedenini açıklamaz. Kararda ret gerekçesinin usule mi yoksa uyuşmazlığın esasına mı dayandığını gerekçe bölümünden kontrol edin. Yalnızca kararın başlığını ya da sonuç kısmındaki “ret” kelimesini okumak, ret nedenini anlamaya yetmeyebilir.

Açılmamış sayılma kararı, davanın esası incelenerek reddedildiği anlamına gelmez. Ancak buradan, aynı talebin mutlaka yeniden dava edilebileceği sonucu da çıkarılamaz. Yeni dava olanağı; kararın gerçek dayanağına, uyuşmazlığın türüne ve uygulanabilecek süre ya da başka kurallara bağlı olabilir. Bu kuralların tümü burada verilen kaynaklarda yer almadığından, somut dosya için kesin sonuç söylenemez.

Kararın hüküm bölümü, mahkemenin hangi sonuca vardığını; gerekçe bölümü ise bu sonuca hangi nedenlerle ulaştığını gösterir. İki bölüm farklı ya da anlaşılması güç görünüyorsa, gerekçeyi ve dosyadaki önceki işlemleri birlikte inceleyin.

Bir kararın “esastan ret” olarak adlandırılması, tek başına başka bir davada kesin hüküm oluşturduğunu söylemek için yeterli değildir. Kesin hüküm, kesinleşmiş bir kararın sonraki bir davada bağlayıcı sonuç doğurmasıdır. 6100 sayılı Kanun m.303’e göre bunun için ilk hükmün şeklî anlamda kesinleşmiş olması; iki davanın taraflarının, dava sebeplerinin ve ilk davanın hüküm fıkrası ile sonraki davanın talep sonucunun aynı olması gerekir. Hüküm, yalnızca önceki davada karara bağlanan talepler hakkında kesin hüküm teşkil eder (6100 sayılı Kanun m.303).

Bu nedenle sonraki davanın taraflarını, dayandığı olay ve hukuki sebebi, talep sonucunu ve önceki kararın kesinleşip kesinleşmediğini karşılaştırın. Yalnızca tarafların veya taşınmazın aynı olması, kanunda belirtilen diğer koşulların da gerçekleştiğini göstermez. Kesinleşmemiş bir karar bakımından da bu hükümdeki koşulun karşılandığı varsayılamaz.

Önce kararın yalnızca kısa sonucuna değil, gerekçesine de bakın. “Açılmamış sayılma” kararında dosyanın hangi işlem üzerine bu sonuca ulaştığını; ret kararında ise gerekçede hangi nedenin gösterildiğini belirlemeye çalışın.

Dosyada görünen bir kayıt veya kararın verilmiş olması, tek başına kesinleşme durumunu açıklamaz. Tebligat ve kesinleşme bilgilerini dosyadan kontrol edin. Kararın kanun yolu ve başvuru süresi için de kararın türü, tebliğ tarihi ve uygulanabilecek özel düzenlemeler birlikte değerlendirilmelidir. Bu süreler hakkında verilen kaynaklarda düzenleme bulunmadığından burada kesin bir başvuru süresi verilemez.