Depozito iadesi davasında davacı, davalı ve vekillerin rolleri nasıl anlaşılır?

Davacı, mahkemeden bir talepte bulunan taraf; davalı ise talebin yöneltildiği taraftır. Depozitonun iadesini isteyen kiracı davacı, kendisinden iade talep edilen ev sahibi davalı olabilir. Ancak dosyadaki sıfatlar, taraflardan hangisinin haklı olduğuna veya talebin kabul edilip edilmeyeceğine tek başına cevap vermez.

Dosyanın taraf bilgilerini incelerken ad ve soyadın ya da taraf şirketse unvanın yanı sıra, dilekçede kimin ne talep ettiğine bakın. Dava dilekçesindeki talep ile dosya ekranındaki taraf adları uyuşmuyorsa, yalnızca ekrandaki kısa bilgiye dayanarak sonuca varmayın; dosyadaki belgeleri ve kayıtları birlikte kontrol edin.

Bir kişinin davada taraf olabilmesi, talepte bulunan veya talebin yöneltildiği kişi olmasından ayrı bir konudur. Medenî haklardan yararlanma ehliyeti olan kişi davada taraf ehliyetine sahiptir (6100 sayılı Kanun m.50). Dava ehliyeti ise medenî hakları kullanma ehliyetine göre belirlenir (6100 sayılı Kanun m.51).

Vekil, taraf adına davayı açan veya takip eden kişidir. Dava ehliyeti bulunan kişi davasını kendisi ya da tayin ettiği vekil aracılığıyla açıp takip edebilir (6100 sayılı Kanun m.71). Bu nedenle dosyada bir avukatın adının bulunması, onun davacı veya davalı olduğu anlamına gelmez; hangi taraf adına işlem yaptığına bakılmalıdır.

Dosyada tarafın yanında yer alan “vekil” bilgisini, dilekçeyi kimin imzaladığını ve sunulan vekâlet bilgilerini birlikte inceleyin. Vekilin dosyada görünmesi, müvekkilinin iddiaları kabul ettiği ya da uyuşmazlığın esasına ilişkin belirli bir beyanda bulunduğu anlamına gelmez. Vekilin yaptığı işlemlerde temsil ilişkisine dair hükümler uygulanır (6100 sayılı Kanun m.72).

Vekilin yetkisi her işlem için aynı değildir. Açıkça yetki verilmemişse vekil; örneğin sulh olamaz, davadan veya kanun yollarından feragat edemez ve karşı tarafın davasını kabul edemez (6100 sayılı Kanun m.74). Dosyada bu tür bir işlem görülüyorsa, vekâlet belgesinde ilgili özel yetkinin bulunup bulunmadığını kontrol etmek gerekir.

Depozito, kira ilişkisinde güvence olarak verilen bedeldir. Konut ve çatılı iş yeri kiralarında sözleşmeyle güvence verme borcu kararlaştırılmışsa güvence üç aylık kira bedelini aşamaz (6098 sayılı Kanun m.342). Bu hükmün dosyanızdaki duruma nasıl uygulanacağı, taşınmazın niteliği, sözleşmedeki düzenleme ve güvencenin nasıl verildiği gibi bilgilere bağlıdır.

İade talebini veya kesinti iddiasını incelerken şu belgeleri karşılaştırın:

• Kira sözleşmesi ve depozito tutarını, ödeme şeklini gösteren kayıtlar.
• Taşınmazın kiracıya verildiği ve kira sonunda geri teslim edildiği tarihe veya duruma ilişkin belgeler.
• Varsa teslim tutanağı, fotoğraflar ve tarafların yazışmaları.
• Ev sahibinin ileri sürdüğü kesintilerin hangi zarar veya borca dayandığını gösteren belgeler.
• Depozitonun bankaya yatırıldığına dair kayıtlar ve tarafların bu güvenceye ilişkin bildirimleri.

Kiracı, taşınmazı aldığı durumda geri vermekle yükümlüdür; ancak sözleşmeye uygun kullanımdan kaynaklanan eskime ve bozulmalardan sorumlu değildir (6098 sayılı Kanun m.334). Bu nedenle teslim anındaki durum ile olağan kullanımdan kaynaklanan eskimeyi, ileri sürülen zarara ilişkin belge ve açıklamalardan ayrı değerlendirmek gerekir. Yalnızca bir kesinti tutarının söylenmesi, kesintinin dayanağını kendi başına göstermez.

Güvence olarak para veya kıymetli evrak verilmesi kararlaştırılmışsa, 6098 sayılı Kanun m.342’de bunların bankada tutulmasına ve iadesine ilişkin özel bir düzenleme bulunur. Para, kiraya verenin onayı olmaksızın çekilmemek üzere vadeli bir tasarruf hesabına yatırılır; kıymetli evrak bankaya depo edilir. Banka, güvenceyi tarafların rızasıyla, icra takibinin kesinleşmesiyle veya kesinleşmiş mahkeme kararına dayanarak geri verebilir (6098 sayılı Kanun m.342).

Aynı maddeye göre kiraya veren, kira sözleşmesinin sona ermesini izleyen üç ay içinde sözleşmeyle ilgili dava açtığını veya icra ya da iflas yoluyla takibe giriştiğini bankaya yazılı olarak bildirmemişse, banka kiracının istemi üzerine güvenceyi geri vermekle yükümlüdür (6098 sayılı Kanun m.342). Bu düzenlemedeki süre, bankaya bildirimle ilgilidir; her depozito iadesi davası veya dosya işlemi için genel bir süre olarak okunmamalıdır.

Bu hükmün dosyanıza uygulanıp uygulanmadığını değerlendirirken güvence bedelinin gerçekten banka hesabına yatırılıp yatırılmadığını, sözleşmede nasıl düzenlendiğini, kira ilişkisinin ne zaman sona erdiğini ve bankaya hangi yazılı bildirimlerin yapıldığını kontrol edin. Banka hesabı veya dosya ekranında bir kaydın görünmemesi, bildirimin hiç yapılmadığını tek başına kanıtlamaz.