Duruşma tutanağı nasıl okunur? İlk kez okuyanlar için rehber

Duruşma tutanağı, hâkimin yargılama işlemleri sırasında tarafların ve diğer ilgililerin sözlü açıklamalarını kaydettirdiği resmî kayıttır. Açıklamalar gerektiğinde özetlenebilir; taraflar veya diğer ilgililer, hâkimin izniyle sözlerini doğrudan da tutanağa yazdırabilir (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.154).

Ön inceleme, tahkikat ve yargılama işlemleri ancak tutanakla ispat olunabilir (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.156). Bu, tutanağın dosyanın tamamı olduğu anlamına gelmez. Tutanakta anılan veya dosyaya konduğu belirtilen belgeler tutanağın eki sayılır; tutanağı değerlendirirken bu belgeleri ve dosyadaki önceki kayıtları da kontrol edin (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.154).

Tutanakta bir bilginin yer almaması, ilgili işlemin kesinlikle yapılmadığını tek başına göstermez. Bu nedenle eksik olduğunu düşündüğünüz kaydı, aynı duruşmaya ait belgeler ve dosyanın diğer kayıtlarıyla karşılaştırın.

Kanun, bazı bilgilerin tutanağa mutlaka yazılmasını öngörür. Belgeyi okurken aşağıdaki kayıtları bulun ve dosyanızdaki bilgilerle karşılaştırın (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.154):

• Mahkeme ve duruşma bilgileri: Mahkemenin adı, duruşmanın yapıldığı yer, tarih ve saat.
• Duruşmada bulunanlar: Hâkim, zabıt kâtibi, taraflar ve varsa vekilleri, kanuni temsilcileri, fer’î müdahil ile tercümanın ad ve soyadları.
• Yargılamanın yapılış biçimi: Yargılamanın aleni mi, gizli mi yapıldığı.
• Beyanlar: Taraf, tanık, bilirkişi veya uzman kişi beyanları; bunların beyan sahibine okunması gerekir. İkrar, yemin, davanın geri alınmasına muvafakat, davadan feragat, davayı kabul ve sulh görüşmeleri ile sonucu gibi belirtilen beyanlar ise beyan sahibine okunup imzası alınmak kaydıyla tutanağa geçirilir.
• Belgeler ve işlemler: Tarafların sunduğu belgeler, duruşma dışında yapılan işlemlerin özeti ve tarafların soruşturmaya ilişkin istekleri.
• Mahkemenin karar kayıtları: Ara kararlar, hükmün sonucu ve karar veya hükmün açıklanma biçimi.

Bir beyanın özetlenmiş olması, tutanağa hiç geçirilmediği anlamına gelmez. Ancak önemli gördüğünüz bir sözün eksik ya da farklı yazıldığını düşünüyorsanız, hatalı olduğunu düşündüğünüz ifadeyi ve doğru olduğunu belirttiğiniz ifadeyi not edin. Beyanın tutanağa yazılması ile belirli bir hukuki sonuç doğurması aynı şey değildir; sonucu, dosyanın bütünü belirleyebilir.

Tutanakta ara kararların ve hükmün sonucunun yer alması gerekir (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.154). Karar bölümünü okurken hangi konuda karar verildiğini ve hükmün sonucunun kaydedilip kaydedilmediğini kontrol edin. Karar kaydında bir tutarın yazması, tahsilatın yapıldığını gösteren bir kayıt değildir.

Tutanakta sonraki bir duruşmaya ilişkin bilgi bulunup bulunmadığına ve sizden ya da karşı taraftan istenen bir işlem yazılıp yazılmadığına bakın. Bir sonraki duruşmanın tarihi veya yapılması istenen işlem tutanakta yer almıyorsa, bu bilgi dosyanın başka bir kaydında bulunabilir; yalnızca gördüğünüz tutanağa dayanarak olmadığı sonucuna varmayın.

Önce sorunu somutlaştırın: hangi tarihli tutanakta, hangi bölümde, neyin yanlış veya eksik göründüğünü belirleyin. Sonra tutanakta sözü edilen ekleri ve aynı duruşmayla ilgili dosya kayıtlarını kontrol edin. Tutanakta anılan belgeler ek sayıldığından, eksik olduğunu düşündüğünüz bilginin başka bir kayıtta yer alıp almadığını da inceleyin (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.154).

Tutanak, hâkim ve zabıt kâtibi tarafından derhâl imzalanır. Kanunda, imza atamayacak durumda olan kişinin parmak izinin alınması ve hangi parmağa ait olduğunun belirtilmesi; elinde parmak bulunmayanların ise imza yerine mühür veya özel işaret kullanabilmesi düzenlenmiştir (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.155).

Hata veya eksiklik olduğunu düşünüyorsanız, ilgili mahkemeye başvurarak hangi kaydı sorgulamanız veya hangi işlemi yapmanız gerektiğini öğrenin. Bu kaynaklarda tutanak hatasının nasıl düzeltileceği ya da bunun için uygulanacak bir süre belirtilmediğinden, belirli bir düzeltme yöntemi veya süre olduğu söylenemez. Beyanınızın farklı yazılması, imzanızın bulunmaması ya da tutanak kaydının sonraki bir işlem veya hak üzerinde etkili olabilecek olması hâlinde, başvuru yolu ve zamanlamayı dosyayı inceleyebilecek bir hukukçuyla netleştirin.