Rehber · Belge analizi
Duruşma tutanağı yapay zekâya nasıl sorulur, yanıt nasıl kontrol edilir?
Duruşma tutanağındaki ifadeleri anlamak için yapay zekâdan sadeleştirme ve metin içi karşılaştırma isteyebilirsiniz; ancak yanıtı tutanağın kendisiyle kontrol etmeniz gerekir. Yapay zekâ, paylaştığınız metni açıklayabilir ama tutanağı değiştirmez, resmî kayıt yerine geçmez ve dosyanız hakkında tek başına güvenilir bir hukuki değerlendirme sunmaz. Özellikle taraf beyanı ile mahkemenin kararını, ara kararla nihai sonucu birbirinden ayırmasını isteyin.
Yapay zekâ tutanakta neyi açıklayabilir?
Yapay zekâdan, paylaştığınız tutanak bölümünü daha anlaşılır bir dille açıklamasını, metindeki kişi ve kurumların hangi ifadelerle anıldığını göstermesini veya tutanakta açıkça yazan işlemleri sıralamasını isteyebilirsiniz. Bu, metni okumayı kolaylaştıran bir destek olabilir; tutanağın doğruluğunu ya da dosyanızdaki hukuki sonucu kendiliğinden belirlemez.
Taraf beyanı, bir tarafın duruşmada söylediği veya söylediğinin tutanağa geçirildiği ifadedir. Tutanakta ara karar ifadesi geçiyorsa, bunun metinde hangi işlemle bağlantılı kullanıldığını yapay zekâdan açıklamasını isteyin. Bu ifadeyi, davanın sonunda verilebilecek kararla aynı şey gibi değerlendirmeyin. Yapay zekâdan açıklamasını tutanaktaki ifadeleri göstererek yapmasını isteyin; tutanakta olmayan bir sonucu eklemediğini de kontrol edin.
Örneğin, “Bir sonraki duruşma günü belirlendi” ifadesini, davanın sonucunun belli olduğu şeklinde yorumlamayın. Bu yalnızca metindeki bir işlemin açıklanması için temsili örnektir; kendi belgenizdeki anlam, kullanılan ifadeye ve dosyanın geri kalanına bağlı olabilir.
Yapay zekânın ürettiği açıklama ayrı bir metindir. Belgenin asıl nüshasını değiştirmez ve resmî kaydın yerini almaz. Bir tutanağın düzeltilmesi, bir karara karşı başvuru yapılması veya bunlara ilişkin usul ve süreler bu rehberde açıklanmıyor; bu konular dosyanın türüne göre ayrıca doğrulanmalıdır.
Tutanağı yapay zekâya nasıl sormalısınız?
Soruyu, yapay zekânın görevinin metni açıklamak olduğunu belirtecek ve tutanakta yazmayan bilgileri eklememesini isteyecek şekilde kurun. Örneğin:
-
Bir bölümü sadeleştirin
“Aşağıdaki tutanak bölümünü, anlamını değiştirmeden sade Türkçeyle açıkla. Tutanakta yazmayan bilgi ekleme. Emin olmadığın ifadeleri ayrıca belirt.”
-
Beyanla kararı ayırın
“Bu metinde tarafların beyanlarını ve mahkemenin aldığı kararları ayrı ayrı listele. Her madde için dayandığın tutanak ifadesini de aynen göster.”
-
Ara kararı ve sonraki işlemi buldurun
“Tutanakta açıkça yer alan ara kararları ve belirtilmişse sonraki işlem ya da duruşma tarihini çıkar. Metinde görünmeyen tarih veya işlem varsa bunu ‘paylaşılan bölümde belirtilmemiş’ diye yaz.”
-
Anlaşılmayan ifadeyi sorun
“Şu ifadeyi bu tutanak bağlamında sade bir dille açıkla: ‘…’. Birden fazla anlamı olabiliyorsa seçenekleri belirt; hangisinin doğru olduğunu varsayma.”
-
Olası metin farkını inceletin
“Aşağıdaki iki metin arasındaki kelime ve tarih farklarını listele. Hangisinin resmî veya doğru kayıt olduğunu belirleme.” Bu isteği, yalnızca iki metni karşılaştırmak için kullanın; fark bulunması tek başına hata olduğunu göstermez.
Yanıtı tutanakla nasıl kontrol edersiniz?
Yapay zekâ yanıtında önemli görünen her ifadeyi tutanaktaki karşılığıyla eşleştirin. Özellikle isim, tarih, talep, kabul veya ret ifadesi, ara karar ve sonraki işlem gibi ayrıntıları belgenin ilgili satırından yeniden okuyun.
Kontrol ederken şu ayrımlara dikkat edin:
- Bir tarafın talebi veya beyanı, mahkemenin bunu kabul ettiği anlamına gelmez.
- Tutanakta yer alan bir ara karar, tek başına davanın nihai sonucunu göstermez.
- Paylaştığınız bölümde bir tarih, karar veya açıklama görünmüyorsa, bundan tüm dosyada böyle bir kayıt bulunmadığı sonucu çıkmaz.
- Tarama görüntüsündeki silik, kesik veya okunmayan bir bölüm; kopyalanan metinde yanlış aktarılmış olabilir. Yapay zekâdan emin olmadığı kelimeleri işaretlemesini isteyin ve görüntüden kendiniz kontrol edin.
Yanıtı doğrulamak için yapay zekâdan her açıklamasının yanına dayandığı kısa tutanak ifadesini eklemesini isteyebilirsiniz. Alıntının belgede gerçekten bulunduğunu, kelimelerin doğru aktarıldığını ve açıklamanın alıntının kapsamını aşmadığını kontrol edin. Yanıtta belgeye dayanmayan bir çıkarım varsa, bunu kesin bilgi kabul etmeyin.
Paylaşmadan önce ve yanıtı incelerken kontrol edin
- Soracağınız bölümün tamam ve okunaklı olduğuna bakın; eksik sayfa veya kesilmiş satır bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Yanlış tarama ya da kopyalama ihtimaline karşı tarihleri, kişi adlarını ve önemli ifadeleri görüntüdeki tutanakla karşılaştırın.
- İhtiyacınız olmayan kişi adlarını, kimlik ve iletişim bilgilerini veya dosyaya özgü hassas ayrıntıları paylaşacağınız metinden çıkarın ya da maskeleyin.
- Kullandığınız aracın verileri nasıl işlediğini ve paylaşılan içeriğin saklanıp saklanmadığına ilişkin bilgileri, araca ait açıklamalardan kontrol edin.
- Yapay zekâdan tutanakta yazmayan bilgileri eklememesini ve belirsiz kısımları açıkça işaretlemesini isteyin.
- Yanıttaki önemli her iddianın tutanakta dayandığı ifadeyi bulun; dayanak gösterilmeyen veya ifadeyi aşan sonuçları doğrulanmış kabul etmeyin.
- Bir kayıt paylaştığınız metinde görünmüyorsa, tüm dosyada bulunmadığı sonucuna varmayın; yalnızca incelenen bölümde görünmediğini not edin.
Kişisel bilgileri paylaşırken neye dikkat etmelisiniz?
Tutanaklarda kişileri ve dosyayı tanımlayabilecek bilgiler bulunabilir. Yapay zekâ aracına bir metin veya görüntü yüklemeden önce, sorunuzun yanıtlanması için gerekli olmayan ad, adres, telefon, kimlik bilgisi ve benzeri ayrıntıları kaldırmayı ya da maskelemeyi değerlendirin. Maskeleme yaparken, anlamı incelemek için gerekli olabilecek tarih veya ifade gibi bölümleri yanlışlıkla kapatmadığınızı da kontrol edin.
Hangi bilginin hangi araca, hangi amaçla ve hangi koşullarda aktarılabileceği kullanılan araca ve somut duruma göre değişebilir; bu rehber bunlar hakkında kesin bir hukuki kural belirtmez. Aracın gizlilik ve veri kullanımı açıklamalarını okuyun. Paylaşımın uygunluğu konusunda tereddüdünüz varsa, tutanağın tamamını yüklemek yerine yalnızca gerekli ve kimlikten arındırılmış bölümü kullanmayı veya uzman görüşü almayı düşünün.
Ne zaman uzmana danışmalısınız?
Tutanaktaki bir ifade, dosyanızda atmanız gereken adımı veya bir başvurunun gerekip gerekmediğini etkileyebilecekse, yapay zekâ açıklamasını tek başına esas almayın. Özellikle tutanaktaki sözlerin eksik ya da yanlış geçirildiğini düşünüyorsanız, kararın ne anlama geldiğini veya bir sonraki işlemin ne olduğunu çıkaramıyorsanız, konuyu dosyanızın türünü bilen bir hukuk uzmanıyla değerlendirin.
Görüşmeye giderken tutanağın tamamını ve ilgili önceki ya da sonraki belgeleri, anlayamadığınız ifadeyi, yapay zekânın yanıtını ve yanıtın dayanağı olarak gösterdiği satırları birlikte hazırlayın. Uzmandan, hangi belgenin veya kaydın kontrol edilmesi gerektiğini ve sizin durumunuzda uygulanacak usul ya da süre bilgisinin nereden doğrulanacağını sorun. Tutanakta hata olduğunu düşünmek, hatanın nasıl ve hangi yolla giderileceğini tek başına göstermez.
Belgenizin ne söylediğini görün
Tebligat, dilekçe ya da karar: belgenizi yükleyin ya da UYAP’tan aktarın; ne söylediği belgedeki yeri gösterilerek sade dille açıklansın.