Fazla mesai alacağı için hangi tarihler ve kayıtlar kontrol edilmelidir?

Fazla çalışma, kanunda yazılı koşullarda haftalık 45 saati aşan çalışmadır. Denkleştirme uygulanan hâllerde bazı haftalarda 45 saatin aşılması tek başına fazla çalışma sayılmayabilir; haftalık ortalama çalışma süresinin normal haftalık süreyi aşmaması gerekir. (4857 sayılı İş Kanunu m.41)

Sözleşmeyle haftalık çalışma süresi 45 saatin altında belirlenmişse, bu süreyi aşan ve 45 saate kadar olan çalışmalar “fazla sürelerle çalışma” sayılır. Fazla çalışma ücretinde normal saatlik ücret yüzde 50 artırılır; fazla sürelerle çalışmada artış yüzde 25’tir. İşçi, zamlı ücret yerine kanunda belirtilen sürelerde serbest zaman kullanmayı da isteyebilir. (4857 sayılı İş Kanunu m.41)

Kayıtlarınızı incelerken yalnızca haftalık toplamı değil, sözleşmedeki haftalık süreyi ve varsa denkleştirme düzenini de kontrol edin. İşin niteliği ve çalışma düzeni, hangi saatlerin hangi kategoriye girdiğini etkileyebilir. Verilen madde metni, denkleştirmenin uygulanmasına ilişkin ayrıntıları içermiyor.

İlk olarak her ücret dönemini ayrı belirleyin. Ücret en geç ayda bir ödenir; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle ödeme aralığı bir haftaya kadar indirilebilir. Sözleşmenizdeki ödeme düzeni ile banka hareketlerini karşılaştırarak her dönem için ücretin hangi tarihte ödendiğini veya ödenmesi gerektiğini kaydedin. (4857 sayılı İş Kanunu m.32)

Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır. Ancak verilen kanun metni, bu sürenin başlangıç olayını açıklamıyor. Bu nedenle her alacak dönemi için ödeme günü, sözleşmedeki ödeme kuralı ve alacağın niteliği incelenmeden kesin bir son tarih hesaplanamaz. İş ilişkisinin sona erdiği tarih de tek başına başlangıç tarihi olarak kabul edilmemelidir. (4857 sayılı İş Kanunu m.32)

İş sözleşmesinin sona ermesi hâlinde işçinin ücreti ile sözleşme ve kanundan doğan, parayla ölçülebilen menfaatlerinin tam olarak ödenmesi zorunludur. Bu hüküm, bütün fazla mesai dönemleri için zamanaşımının işten ayrılma tarihinde başladığı anlamına gelmez. (4857 sayılı İş Kanunu m.32)

Daha önce arabuluculuğa başvurduysanız başvuru tarihi, görevlendirme bilgisi, toplantı tarihleri ve son tutanağı saklayın. Verilen 7036 sayılı Kanun m.3 metni işçi alacağı davası için arabulucuya başvurulmasını dava şartı sayıyor; ancak başvurunun zamanaşımına etkisinin nasıl hesaplanacağını açıklamıyor. Başvurunun süreyi durdurduğu veya uzattığı sonucunu bu metne dayanarak kesin biçimde çıkarmayın. (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3)

Önceki dava, başvuru veya anlaşma işlemleri varsa bunların tarihlerini ve hangi alacak dönemlerini kapsadığını da listeleyin. Bunların süre hesabına etkisi, mevcut kaynaklarda doğrulanamıyor.

Fazla çalışmayı gösteren iş yeri kayıtları, özellikle işe giriş-çıkış belgeleri ve iş yeri iç yazışmaları, verilen karar parçalarından birinde delil olarak anılıyor. Yazılı belgeler bulunmadığında tanık beyanlarının değerlendirilmesine de değiniliyor. Bu parça tek başına belirli bir tanığın veya belgenin her dosyada yeterli olacağını göstermez. (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2013/26838 E., 2014/6687 K., 25.03.2014)

İmzalı bordroda fazla çalışma ücreti görünmesi ve bordroya ihtirazi kayıt konulması, verilen karar parçalarında ayrıca ele alınmış. Başka bir parçada banka kayıtlarıyla uyumlu imzasız bordrolardaki tahakkukların hesaplamada dikkate alınmasına değiniliyor. Kararların tam metni mevcut olmadığından bu parçaların gerekçesi ve somut olayın tüm özellikleri bilinmiyor; bunları her dosyaya uygulanacak kesin kurallar gibi değerlendirmeyin. (Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 2014/12119 E., 2015/20508 K., 15.06.2015; Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2022/136 E., 2022/1419 K., 07.02.2022; Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2016/21544 E., 2020/9349 K., 24.09.2020; Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2013/22865 E., 2014/10295 K., 09.05.2014)

Süre hesabında birden fazla ücret dönemi, önceki başvurular veya zamanaşımı itirazı bulunması hâlinde belgelerin uzmanla birlikte değerlendirilmesi yararlı olabilir. Özellikle mevcut kanun metninin başlangıç tarihini ve arabuluculuk başvurusunun süreye etkisini açıklamaması, kesin tarih hesabını belirsiz bırakıyor.