Fazla mesai alacağı uyuşmazlığında dilekçelerdeki iddia ve savunmalar nasıl karşılaştırılır?

Dava dilekçesinde vakıa, yani talebe dayanak yapılan olay ve olgular yer alır. Cevap dilekçesindeki savunmaları, bu vakıalara tek tek karşılık gelecek şekilde okuyun. Örneğin “hafta içi her gün geç saate kadar çalışıldı” iddiasına karşılık, işverenin hangi günleri veya saatleri kabul ettiği ya da reddettiği açık mı diye bakın.

İş Kanunu’na göre genel çalışma süresi haftada en çok kırk beş saattir. Taraflar haftalık normal süreyi günlere farklı dağıtabilir; bu durumda günlük on bir saat sınırı ve kanundaki denkleştirme koşulları ayrıca dikkate alınır. Denkleştirme, çalışma süresinin dönem içinde farklı haftalara dağıtılmasıdır. Bu nedenle bazı haftalarda kırk beş saatin aşılması, tek başına o haftalarda fazla çalışma bulunduğunu göstermeyebilir. (4857 sayılı İş Kanunu m.63)

Fazla çalışma, kanundaki koşullar çerçevesinde haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır. Denkleştirme uygulanıyorsa, kanunda belirtilen haftalık ortalama koşulu karşılandığında bazı haftalardaki kırk beş saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılmayabilir. Haftalık normal süre sözleşmeyle kırk beş saatin altında belirlenmişse, bu süreyi aşan ve kırk beş saate kadar olan çalışma “fazla sürelerle çalışma” olarak ayrı değerlendirilir. (4857 sayılı İş Kanunu m.41)

Her iki tarafın iddialarını somutlaştırması gerekir: hangi dönemde, hangi günlerde ve yaklaşık hangi saatlerde çalışıldığı; hesabın hangi çalışma düzenine dayandığı ve her delilin hangi iddiayı desteklediği dilekçelerden anlaşılabilmelidir. (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.194)

Dilekçelerdeki delil listesini yalnızca belge adlarını sayarak değil, her belgenin neyi ve hangi dönemi gösterdiğine bakarak inceleyin. Elektronik ortamdaki veriler ile yazılı veya basılı kayıtlar, uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli olduklarında belge niteliğinde olabilir. (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.199)

| İddia veya savunma | Kontrol edilebilecek kayıt | Kontrol sorusu | |---|---|---| | Belirli gün ve saatlerde çalışma | Puantaj, vardiya çizelgesi, giriş-çıkış kayıtları | Kayıt hangi tarihleri kapsıyor; iddia edilen çalışma düzenini gösteriyor mu? | | Fazla çalışma ücreti tahakkuk ettirildi | Ücret bordrosu | Hangi ay için, hangi tutar yazılmış; imza veya ihtirazi kayıt var mı? | | Ücret ödendi | Banka kaydı ve bordro | Ödeme dönemi ve tutarı bordroyla örtüşüyor mu? | | İşyerinde geç saate kadar kalındı veya iş verildi | Yazışmalar, elektronik kayıtlar, görev belgeleri | Kayıt gerçekten çalışma yapıldığını mı, yoksa yalnızca işyeriyle bağlantıyı mı gösteriyor? | | Belirli bir dönemde çalışma düzeni | Tanık anlatımı | Tanık o dönemde işyerinde miydi ve anlatılan saatleri gözlemleyebilir miydi? |

İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme yoksa, iddia edilen vakıadan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Hangi tarafın hangi vakıayı ispatlaması gerektiğini değerlendirirken, dilekçedeki talep ve savunmaları somut olaylarla eşleştirin. (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.190)

Temsili örnek: İşçi belirli aylarda vardiya bitiminden sonra çalıştığını, işveren ise aynı ayların bordrolarında fazla çalışma ücreti tahakkuk ettirildiğini ileri sürsün. Önce vardiya ve çalışma kayıtlarının bu ayları kapsayıp kapsamadığını, sonra bordrolardaki tahakkuk ile banka kayıtlarının örtüşüp örtüşmediğini kontrol edin. Bu belgelerin bulunması veya bulunmaması, tek başına uyuşmazlığın sonucunu belirlemez; içerikleri ve diğer delillerle ilişkileri önemlidir.

Bordroda fazla çalışma tahakkuku görülmesi, bordronun imzalı olup olmadığı ve bordroya ihtirazi kayıt konup konmadığı ayrı sorulardır. İhtirazi kayıt, kişinin imzasını veya kabulünü bir çekinceyle verdiğini belirten kayıttır. Ayrıca bordroda gösterilen tutar ile banka ödemesinin aynı döneme ve tutara ilişkin olup olmadığını kontrol edin.

Kaynaklarda yer alan bir Yargıtay karar parçasında, imzalı bordroda fazla çalışma ücreti ödendiği anlaşılan durum ile bordroya ihtirazi kayıt konulması hâli farklı ele alınmıştır. Karar parçası, ihtirazi kayıt varsa bordroda görünenden fazla çalışmanın her türlü delille ispatının mümkün olduğuna ilişkin bir ifadeyi içerir. Bu, her dosyada aynı sonucun çıkacağı anlamına gelmez; bordronun içeriği, imza durumu, ihtirazi kayıt ve diğer deliller somut dosyada incelenmelidir. Kararın tam metni mevcut olmadığından gerekçesi hakkında daha ileri bir değerlendirme yapılamaz.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin başka bir karar parçasında, fazla mesai tahakkuku bulunan bazı bordrolarda işçinin imzasının bulunmadığına değinilmiştir. Bu kararın sonucu bozmadır; parça ve künye tek başına belirli bir imzasız bordronun başka bir dosyada nasıl değerlendirileceğini göstermez. Bordronun hangi aya ait olduğu, içeriği ve dosyanın diğer kayıtlarıyla ilişkisi ayrıca kontrol edilmelidir.