Rehber · Belge analizi
Gerekçeli kararı yapay zekâ analizine hazırlarken hangi bilgiler korunmalı?
Yapay zekâ analizinde kararın anlamını korumak için iddiaları, mahkemenin değerlendirmesini, gerekçeyi ve hüküm bölümünü eksiksiz bırakın; ad, adres, kimlik ve dosya numarası gibi tanımlayıcı bilgileri paylaşmadan önce gözden geçirin. Gizleme, kararın içeriğini değiştirmemeli ve aynı kişi ya da olguyla ilgili bağlantıları koparmamalıdır. Ayrıca kullandığınız aracın verileri nasıl sakladığını ve kullandığını kontrol edin; bu bilgiler bilinmeden gizlilik güvencesi varsaymayın.
Analiz için kararın hangi bölümleri korunmalı?
Yapay zekânın metni anlamlandırabilmesi için yalnızca sonuç bölümünü değil, sonuca nasıl ulaşıldığını gösteren bağlamı da paylaşmanız gerekir. Özellikle şu kısımları mümkün olduğunca eksiksiz bırakın:
- Kararın hangi uyuşmazlık veya başvuru hakkında olduğunu açıklayan bölüm.
- Tarafların iddia ve savunmalarının kararda yer aldığı kısımlar.
- Mahkemenin değerlendirmesi ve dayandığı olgular.
- Kararın sonuç bölümündeki hüküm ve varsa bu hükme bağlı açıklamalar.
- Kararın tarihini ve hangi aşamaya ilişkin olduğunu anlamaya yarayan bilgiler.
Belgenin yalnızca bir sayfasını vermek, o sayfadaki ifadelerin önceki açıklamalarını veya sonraki sonucunu görünmez kılabilir. Sorunuz belirli bir paragrafla ilgili olsa bile, paragrafın anlamını kuran çevre bölümleri de ekleyin. Kararın bir kısmını paylaşmıyorsanız bunu yapay zekâya belirtin; analizden kararın tamamı incelenmiş gibi söz etmesini istemeyin.
Önemli: Karardaki bir bilgiyi gizlemek için cümleyi kesmek ya da gerekçe ve hüküm bölümlerinden parçalar çıkarmak, metnin anlamını değiştirebilir. Gizleme sonrasında kararın ne söylediğini anlamak güçleşiyorsa, belgeyi bu hâliyle analiz ettirmek yerine daha sınırlı bir soru yöneltin.
Paylaşmadan önce bilgileri nasıl gözden geçirmelisiniz?
Önce analiz amacınızı belirleyin; ardından belgeyi aşağıdaki sırayla hazırlayın. Bu adımlar, hukuki bir yükümlülük tarifi değil, paylaşım öncesi pratik kontrol önerileridir.
-
Analiz sorusunu daraltın
Örneğin “Kararın gerekçe bölümünde hangi olgular dikkate alınmış?” gibi belirli bir soru yazın. İhtiyacınız olmayan sayfaları ve ekleri paylaşmamak, gereksiz bilgi aktarımını azaltabilir.
-
Tanımlayıcı bilgileri tek tek kontrol edin
Ad ve soyadın yanı sıra adres, telefon, e-posta, kimlik veya hesap numarası, imza, barkod, karekod ve dosya ya da karar numarası gibi bilgileri arayın. Yalnızca ilk sayfaya bakmayın; üstbilgi, altbilgi, ekler ve taranmış sayfalar da bu bilgileri içerebilir.
-
Üçüncü kişilerin bilgilerini de inceleyin
Tanık, çocuk, aile üyesi, uzman veya kararda adı geçen başka kişilere ait tanımlayıcı ya da hassas olabilecek bilgileri de değerlendirin. Kişinin taraf olmaması, belgedeki bilgilerinin gözden geçirilmesini gereksiz kılmaz.
-
Gizlemeyi tutarlı biçimde uygulayın
Bir adı gizleyip yerine “Taraf A” yazıyorsanız aynı kişiye ait diğer atıflarda da bu etiketi tutarlı kullanın. Kişileri birbirinden ayırmak için gerekiyorsa “Tanık B” gibi farklı etiketler belirleyin. Gerçek adları açıklayan bir anahtar listeyi analiz metnine eklemeyin.
-
Dosya koşullarını ve çıktıyı kontrol edin
Kullandığınız aracın yüklenen içerikleri saklama, hizmeti geliştirme veya başka amaçlarla kullanma koşullarını inceleyin. Bu koşulları anlamıyorsanız ya da belge hassas bilgiler içeriyorsa, yüklemeden önce uzman görüşü alın. Analiz sonrasında yapay zekânın alıntılarını asıl karar metniyle karşılaştırın.
Bilgileri gizlerken kararın anlamını nasıl korursunuz?
Ad, adres veya numara gibi tanımlayıcı bilgileri kaldırmak, bazı durumlarda paylaşılacak metni daha az tanımlayıcı hâle getirebilir. Ancak bilgiyi değiştirirken kimin hangi iddiada bulunduğu, olayların sırası ve mahkemenin hangi olguyu değerlendirdiği anlaşılır kalmalıdır.
Temsili örnek: Kararda iki tarafın anlatımı karşılaştırılıyorsa adları “Taraf A” ve “Taraf B” olarak değiştirip bu etiketleri belgenin her yerinde aynı biçimde kullanabilirsiniz. İki kişinin adını da aynı etiketle değiştirmek kimin hangi anlatımda bulunduğunu belirsizleştirebilir. Bu örnek, belirli bir dosyada hangi bilginin gizlenmesi gerektiğine dair hukuki değerlendirme değildir.
Bir bilgiyi tamamen silmek yerine tutarlı bir etiket kullanmak, bağlantıları korumaya yardımcı olabilir. Buna karşılık tarih, yer veya olay ayrıntısı kişiyi ya da dosyayı tanımlayabilecek nitelikteyse, etiketleme tek başına yeterli olmayabilir. Hangi ayrıntıların bırakılacağı analiz amacına ve belgenin içeriğine bağlıdır.
Gizlenmiş ya da değiştirilmiş metni asıl belgeyle karşılaştırın. Değişiklik, olayların sırasını, kişilerin rollerini veya mahkemenin kurduğu bağlantıyı bozuyorsa analizin dayanağını da etkileyebilir. Bu noktada, metni değiştirmek yerine soruyu daraltmak veya yalnızca gerekli bölümleri kullanmak daha uygun olabilir.
Eksik, taranmış veya değiştirilmiş metin analizi nasıl etkiler?
Bu analizde yapay zekâ, paylaştığınız içeriğin dışında dosyanıza ait belgeleri kendiliğinden görmez. Kararın tamamı, ekleri veya ilgili dosya belgeleri paylaşılmadıysa, analiz bunları görmüş olmaz; kararın dayandığı bütün belgeler incelenmiş gibi bir sonuç çıkarmak doğru değildir.
Taranmış belgelerde metin tanıma hataları görülebilir. Özellikle olumsuzluk bildiren kelimeleri, tarihleri, tutarları, kişi etiketlerini ve hüküm bölümündeki ifadeleri asıl belgeyle karşılaştırın. Bir satır okunmuyorsa bunu sessizce tamamlamak yerine okunamadığını belirtin.
Gizleme sonrasında cümleler kopmuşsa veya belge sırası değişmişse bunu da açıklayın. Yapay zekâdan, yalnızca sunduğunuz metinde açıkça görülen bilgileri ayırmasını ve belirsiz ya da eksik noktaları ayrıca belirtmesini isteyin. Yanıtın kendinden emin bir dille yazılması, eksik metni tamamladığı veya doğru yorum yaptığı anlamına gelmez.
Yüklemeden önce son kontrol
- Analiz amacımı belirledim ve yalnızca gerekli sayfa ve bölümleri seçtim.
- Gerekçe, hüküm ve bunların bağlamını kuran bölümleri korudum.
- Ad, adres, iletişim bilgisi, numara, imza, barkod ve karekodları belge boyunca kontrol ettim.
- Taraflar dışındaki kişilere ait bilgileri de gözden geçirdim.
- Kullandığım etiketleri metnin tamamında tutarlı uyguladım ve etiketlerin gerçek karşılıklarını dosyaya eklemedim.
- Gizleme veya sayfa çıkarma işleminin olay sırasını ve kararın anlamını bozmadığını kontrol ettim.
- Taranmış metindeki önemli ifadeleri asıl belgeyle karşılaştırdım; okunmayan kısımları tahmin ederek tamamlamadım.
- Aracın veri saklama ve kullanım koşullarını inceledim; gizlilik güvencesini varsaymadım.
- Yapay zekâya yalnızca sunduğum metin hakkında yanıt vermesini ve belirsiz noktaları belirtmesini söyledim.
Yapay zekâ yanıtını nasıl değerlendirmelisiniz?
Yapay zekâ yanıtını, kararın yerine geçen bir hukuki görüş veya kararın doğruluğunu kesin olarak gösteren bir değerlendirme olarak görmeyin. Yanıt; eksik metne, hatalı metin tanımaya veya aracın yanlış çıkarımına dayanabilir. Karar metninde bulunmayan bir iddia ya da sonucu, yapay zekâ yazdı diye doğru kabul etmeyin.
Önemli bulduğunuz her tespitin ilgili karar bölümünde gerçekten yer alıp almadığını kontrol edin. Analizden sonra işlem yapmayı, bir süreyi hesaplamayı veya hak ve yükümlülükleriniz hakkında karar vermeyi düşünüyorsanız, bunlar bu rehberin kapsamındaki belge hazırlama önerilerinden farklı konulardır. Kararın tamamı ve dosyadaki diğer belgeler görülmeden yapılacak değerlendirme sınırlı kalabilir; somut dosyanızdaki sonucu etkileyen noktaları belirlemek için hukuk uzmanına danışın.
Belgenizin ne söylediğini görün
Tebligat, dilekçe ya da karar: belgenizi yükleyin ya da UYAP’tan aktarın; belgenin ne söylediğini, ilgili bölümleri göstererek sade dille öğrenin.