Gerekçeli kararı yapay zekâya sorarken nelere dikkat edilmeli?

Yapay zekâ, karar metnini daha anlaşılır hâle getirmek ve hangi kısımları ayrıca kontrol etmeniz gerektiğini belirlemek için yardımcı olabilir. Örneğin, kararın uzun bir bölümünü özetletebilir veya metindeki ifadelerin hangi başlık altında geçtiğini sordurabilirsiniz. Yanıt, kararın yerine geçen bir açıklama değil; asıl belgeye dönmenizi kolaylaştıran bir çalışma notudur.

Soruyu dar ve denetlenebilir kurun. Örneğin:

• “Kararın bu bölümünü, metinde yazmayan bilgi eklemeden sade bir dille özetle.”
• “Davacının ve davalının iddialarını ayrı ayrı listele. Her iddianın geçtiği sayfa veya paragrafı belirt; bulamıyorsan bunu söyle.”
• “Mahkemenin gerekçe olarak açıkladığı noktaları, tarafların iddialarından ayrı yaz.”
• “Hüküm sonucunu kararın gerekçesinden ayrı özetle. İki bölümdeki ifadeleri karar metninden alıntıyla göster.”
• “Kararda atıf yapılan mevzuat ve karar künyelerini, metinde geçtiği şekliyle çıkar. Doğrulamadığın bilgileri ayrıca işaretle.”

“Bu kararı açıkla” gibi geniş bir istek, hangi bölümün ve hangi bilginin açıklanacağını belirsiz bırakabilir. Sonucu değiştirebilecek bir ifadeyi kontrol ediyorsanız, yalnızca özete dayanmayın; karardaki ilgili bölümü kendiniz açıp karşılaştırın.

İddia, taraflardan birinin ileri sürdüğü açıklama veya talep; gerekçe, mahkemenin kararını açıklarken yazdığı değerlendirme; hüküm sonucu ise kararın sonuç bölümünde bildirilen karardır. Bunlar aynı şey değildir. Bir tarafın iddiasının karar metninde yer alması, mahkemenin o iddiayı kabul ettiği anlamına gelmez.

Yapay zekâdan bu kısımları ayrı başlıklarla çıkarmasını isteyin. Ardından her bilgiyi kararın ilgili bölümüyle karşılaştırın. Özellikle şunları kontrol edin:

• Yapay zekâ bir iddiayı mahkemenin kabul ettiği bir olgu gibi mi aktarmış?
• Kararın gerekçesinde bulunmayan bir neden eklemiş mi?
• Hüküm sonucunu, gerekçe bölümündeki açıklamalarla karıştırmış mı?
• Ret, kabul veya başka bir sonuç aktarırken karardaki kapsamı değiştirmiş mi?
• Özet, kararın yalnızca bir bölümünü içeriyor olabilir mi?

Temsili örnek: Kararda bir tarafın “ödeme yapıldığı” iddiası aktarılmış, ancak hüküm sonucunda bu iddiaya ilişkin talep kabul edilmemiş olabilir. Yapay zekâ yalnızca iddia bölümünü özetlerse, ödeme yapılmış gibi yanlış bir izlenim verebilir. İddianın kim tarafından ileri sürüldüğünü ve kararın sonuç bölümünde ne yazdığını ayrı ayrı kontrol edin.

Kararda geçen madde numarasını, karar künyesini veya alıntıyı yapay zekânın açıklamasından doğrulanmış saymayın. Yapay zekâ yanlış bir atıf üretebilir, metinde bulunmayan bir kaynak ekleyebilir ya da güncel olmayan bir bilgi aktarabilir.

Önce atfın gerçekten karar metninde yer alıp almadığını kontrol edin. Ardından mevzuat bilgisini güncel ve yetkili bir mevzuat kaynağında; karar bilgisini ise güvenilir, yetkili bir karar kaynağında arayın. Kaynakta görünen madde metnini, karar künyesini ve kararın konusunu yapay zekânın verdiği bilgiyle karşılaştırın. Kaynağa ulaşamıyorsanız veya bilgiler örtüşmüyorsa atfı doğrulanmış kabul etmeyin.

Bir kararın başlığı, kısa özeti veya arama sonucu, tam metindeki açıklamaları göstermeyebilir. Yalnızca kısa bir bilgiye ulaşabildiğiniz durumda, kararın gerekçesi veya benzer bir dosyada nasıl sonuç doğuracağı hakkında kesin çıkarım yapmayın. Bu rehber için kanun maddesi metni veya karar kaynağı verilmediğinden, burada belirli bir hukuki kural ya da emsal karar aktarılmamaktadır.

Yapay zekâ yanıtı tek başına kararın hukuka uygun olduğunu göstermez; dosyanızdaki diğer belgeleri, tebligat bilgilerini veya sizin için önemli olabilecek ayrıntıları içermeyebilir. Ayrıca karar metnindeki olası bir eksikliği veya çelişkiyi fark etmeyebilir.

Bu nedenle, kanun yolu seçeneği, başvuru süresinin hesabı, kararın hukuka uygunluğu ve kararın nasıl uygulanacağı hakkında yapay zekâ yanıtını kesin yönlendirme olarak kullanmayın. Süre hesabı, işlem türü ve dosyaya ilişkin tarihler gibi bilgiler belge ve güncel yetkili kaynaklardan ayrıca kontrol edilmelidir; bu rehber somut dosyanıza ait bir süre hesabı yapmaz.

Karardaki bir ifade anlaşılmıyorsa, hüküm sonucu ile gerekçe arasında çelişki görüyorsanız, tebligat tarihi veya başvuru konusunda tereddüdünüz varsa karar ve ilgili tebligat belgeleriyle hukuk uzmanına başvurun. Uzmanla görüşürken “Bu sonuç hangi belge bölümüne dayanıyor?”, “Hangi tarih ve belge süre hesabı için önemli?” ve “Karardaki bu iki ifade arasındaki fark sonucu etkiler mi?” diye sorabilirsiniz.