Rehber · Belge analizi

Gerekçeli kararın yapay zekâ özeti nasıl kontrol edilir?

Yapay zekâ özetini doğrulamanın en güvenilir yolu, özetteki her önemli bilgiyi gerekçeli kararın tam metnindeki ilgili bölümle karşılaştırmaktır. Özellikle tarafları, talepleri, hüküm sonucunu, gerekçeyi, delilleri ve kanun yolu bilgisini ayrı ayrı kontrol edin. Özet, kararın veya resmî dosya kaydının yerine geçmez; metinde hata ya da eksik görürseniz bunu not edin ve kararın etkisini değerlendirmek için yalnızca özete dayanmayın.

Bir kişinin ekrandaki belgeyi basılı metinle karşılaştırması
Fotoğraf: Kindel Media / Pexels

Hukuk Dosyam Editör Ekibi Yayın tarihi

Önce kararın tam metnini bulun

Yapay zekâ özeti, kendisine verilen metin veya dosyaya dayanabilir; bu nedenle eksik ya da okunaksız bölümlerin doğru biçimde tamamlandığını varsaymayın. Karşılaştırma için özetin dayandığı belgeyi ve mümkünse kararın tam, okunabilir nüshasını açın. Elinizdeki belgenin hangi dosyaya ve karara ait olduğunu da kontrol edin.

Belgede sayfa eksikliği, bulanıklık, kesilmiş kenarlar veya metin tanıma (OCR) hataları varsa önce bunları belirleyin. OCR, taranmış yazıyı aranabilir metne dönüştürme işlemidir; bu işlem sırasında kelimeler yanlış okunabilir. Özellikle isimleri, tarihleri, miktarları ve “kabul edilmedi”, “reddedildi” gibi sonucu tersine çevirebilen ifadeleri görüntüdeki asıl metinden kontrol edin.

Kararda bazı bilgiler gizlenmiş veya kısaltılmış olabilir. Özette yer alan bir isim ya da olay ayrıntısı, kararın görünmeyen kısımlarını doğrulamaz.

Özeti kararın hangi bölümleriyle karşılaştırmalısınız?

Karar metnindeki bölümleri ekrandaki notlarla karşılaştıran kişi
Fotoğraf: SHOX ART / Pexels

Özeti tek parça hâlinde değil, her bilgi türünü kararın ilgili kısmına bakarak inceleyin. Bölüm adları ve yerleşimi karardan karara değişebilir; aşağıdaki kontrolü metindeki karşılık gelen kısımları bularak yapın.

  1. Taraflar ve talepler

    Özette adı geçen tarafların ve aktarılan taleplerin karar metninde gerçekten yer alıp almadığını kontrol edin. Taraf veya olay bilgisi kararda kısaltılmış ya da gizlenmişse bunu özette doğrulanmış bir ayrıntı gibi kabul etmeyin.

  2. Hüküm sonucu

    Hüküm, mahkemenin neye karar verdiğini bildiren sonuç kısmıdır. Özetteki sonucu bu kısımla karşılaştırın; kararın tamamının mı, bir talebin mi veya belirli bir miktarın mı ele alındığını kontrol edin. Gerekçede geçen bir değerlendirmeyi, hükümde verilmiş sonuç gibi aktarmayın.

  3. Gerekçe ve deliller

    Gerekçe, mahkemenin kararına dayanak yaptığı açıklamalardır. Özette mahkemeye atfedilen nedenleri, kabul veya reddedilen iddiaları ve anılan delilleri metinde arayın. Bir delilden söz edilmesi, o delilin tek başına sonucu belirlediği anlamına gelmez.

  4. Kanun yolu bilgisi

    Özette başvuru yolu, başvuru mercii veya süre hakkında bilgi varsa bunları kararın ilgili bölümünden kontrol edin. Buradaki karşılaştırma, başvuru süresini veya izlenecek yolu ayrıca doğrulamaz; bunlar için kararın kendisi ve resmî dosya kayıtları incelenmelidir.

  5. Karar kimliği ve diğer ayrıntılar

    Mahkemenin adı, kararın tarihi, dosya bilgileri ve metinde açıkça bulunan miktarları karşılaştırın. Bu ayrıntılardaki tek bir rakam veya tarih hatası, özetteki diğer bilgilerin doğru olduğu anlamına gelmez.

Hata ve eksikleri nasıl kaydedebilirsiniz?

  • Kararın tam metninin tüm sayfalarının mevcut ve okunaklı olup olmadığını kontrol edin.
  • Özetteki her önemli iddiayı karar metninde ilgili bölümle eşleştirin.
  • İsim, tarih, miktar, olumsuzluk bildiren ifade ve talebin kapsamını asıl belge üzerinden doğrulayın.
  • Özette metinde bulamadığınız bir bilgi varsa bunu “kararda bulamadım” diye not edin; kararın tamamında bulunmadığını hemen varsaymayın.
  • Eksik, yanlış veya çelişkili ifadeleri özetteki cümleyle birlikte kararın sayfa ya da bölüm bilgisiyle kaydedin.
  • Özetin doğrudan aktardığı metin bilgileriyle hukuki yorumlarını birbirinden ayırın.
  • Kararın tebliğ tarihi, başvuru süresi ve dosyanın güncel durumunu özetten değil, ilgili resmî dosya kayıtlarından ayrıca kontrol edin.

Metin karşılaştırması hukuki değerlendirme yerine geçer mi?

Bir kişi ve hukuk uzmanının belgeyi birlikte incelemesi
Fotoğraf: Pavel Danilyuk / Pexels

Hayır. Karar metnindeki ifadelerin özette doğru aktarılıp aktarılmadığını kontrol etmek, kararın hukuken doğru olduğu veya sizin dosyanızda ne sonuç doğuracağı konusunda tek başına yeterli değildir. Bu değerlendirme dosyanın tamamına, kararın bağlamına ve somut usul bilgilerine bağlı olabilir.

Temsili örnek: Özet, bir talebin reddedildiğini söylüyor; kararın hüküm kısmında ise yalnızca taleplerden biri hakkında sonuç bulunuyor. Burada önce özette kararın kapsamının genişletilip genişletilmediğini belirlemek gerekir. Kararın etkisi veya izlenecek yol bakımından tereddüt varsa, tam metni ve ilgili dosya bilgilerini hukuk uzmanına gösterin. Özetteki bir hata, tek başına dosyada hangi işlemin yapılması gerektiğini belirlemez.

Belgeyi paylaşırken nelere dikkat edilmeli?

Karar metninde kişiyi veya dosyayı tanıtabilecek bilgiler bulunabilir. Bir belgeyi yapay zekâ aracına yüklemeden önce hangi bilgilerin paylaşıldığını ve kullandığınız aracın belge işleme koşullarını kontrol edin. İhtiyaç olmayan kişisel veya hassas bilgileri paylaşmamak için belgedeki ilgili kısımları maskeleme seçeneğini değerlendirebilirsiniz; ancak maskeleme, kontrol için gerekli metni de gizleyebilir.

Paylaşım konusunda emin değilseniz belgeyi yüklemek yerine ilgili bölümü kendiniz karşılaştırabilir veya uzman desteği alabilirsiniz. Araca hangi metnin verildiğini ve çıktının hangi belgeye dayandığını kaydetmek, sonradan yapılan kontrolü daha anlaşılır kılar.

Belgenizin ne söylediğini görün

Tebligat, dilekçe ya da karar: belgenizi yükleyin ya da UYAP’tan aktarın; ne söylediği belgedeki yeri gösterilerek sade dille açıklansın.

Belge analizini inceleyin

Etiketler