Rehber · Belge analizi
Haciz tutanağı: Yapay zekâ özetinin doğruluğu nasıl kontrol edilir?
Yapay zekâ özetinin doğruluğunu anlamak için onu tutanağın tamamıyla, sayfa sayfa karşılaştırın; özellikle tarih, kişi, adres, eşya, miktar, beyan, imza ve şerh bilgilerini kontrol edin. Görüntüde okunmayan veya kesilmiş bir yeri özetin tahminle tamamlamadığından emin olun. Özet, asıl tutanağın ya da dosyadaki diğer belgelerin yerine geçmez; doğru özetlenmiş olması da işlemin hukuka uygun veya geçerli olduğunu tek başına göstermez.
Özet tek başına yeterli mi?
Hayır. Yapay zekâ özeti, belgedeki bilgileri hızlıca gözden geçirmenize yardımcı olabilir; ancak asıl tutanağın yerine kullanılamaz. Özet bir ayrıntıyı atlayabilir, el yazısını yanlış okuyabilir veya sayfa görüntüsü eksik olduğu hâlde eksikliği fark etmeyebilir.
Ayrıca tutanaktaki bilgilerin doğru aktarılmış olması, tutanakta yer alan işlemin hukuka uygun veya geçerli olduğu anlamına gelmez. Böyle bir değerlendirme; tutanağın türüne, dosyanın diğer belgelerine ve olayın özelliklerine bağlı olabilir. Bu rehber, özet ile belge arasındaki bilgi farklarını bulmaya yöneliktir; dosyanız hakkında hukuki sonuç belirlemez.
Özeti hangi sırayla kontrol etmelisiniz?
Önce özeti doğrulayacağınız belgeyi belirleyin. Ardından her bilgiyi doğrudan asıl tutanaktaki karşılığıyla eşleştirin; hatırladıklarınıza veya özetin akıcı görünmesine dayanarak karar vermeyin.
-
1. Yapay zekâya hangi dosyanın verildiğini kontrol edin
Yüklediğiniz dosyayı açıp tutanağın bütün sayfalarının yer alıp almadığına bakın. Sayfa sırası, sayfa numarası, ön ve arka yüzler, ek sayfalar ve dosyaya dâhil edilmiş devam sayfaları kontrol edilmelidir. Yalnızca seçili sayfalar yüklendiyse özetin tüm tutanağı kapsadığını varsaymayın.
-
2. Sayfaların okunabilirliğini inceleyin
Her sayfada metnin net, tam ve kadraj içinde olup olmadığına bakın. Bulanık, karanlık, eğik, kesilmiş veya el yazısı okunaksız kısımları ayrı ayrı işaretleyin. Böyle bir bölüm için özette kesin bir bilgi veriliyorsa, bunu tahminle doğru kabul etmeyin; asıl görüntüden teyit edemediğinizi not edin.
-
3. Özetin her iddiasını belge üzerinde bulun
Özette geçen her tarih, kişi, adres, eşya veya açıklamanın tutanakta nerede yer aldığını bulun. Bilginin özette bulunması tek başına yeterli değildir; karşılığını asıl belgede göremiyorsanız “belgede teyit edilemedi” diye işaretleyin. Tutanakta görünmeyen bir bilgi, dosyanın diğer belgelerinde de bulunmuyor demek değildir.
-
4. Farkları ve belirsizlikleri ayrı kaydedin
Özetle tutanak arasında fark bulursanız, ilgili sayfayı ve bölümün yerini not edin. Örneğin, özetin eşyayı yanlış adlandırması, miktarı atlaması veya bir beyanı kesin ifadeyle aktarması kontrol edilmesi gereken farklardır. Okunamayan bir kelimeyi tamamlamak yerine “okunamıyor” ya da “teyit edilemedi” şeklinde kaydedin.
Hangi bilgileri karşılaştırmalısınız?
Özet ile tutanağı aşağıdaki başlıklar üzerinden karşılaştırın. Her bilgi tutanakta yer almak zorunda değildir; amaç, özette yazılanların belgeyle örtüşüp örtüşmediğini ve önemli görünen ayrıntıların atlanıp atlanmadığını görmektir.
- Tarih ve yer: Tutanakta yazılı tarih ile yer bilgisini, özetteki ifadelerle karşılaştırın. Farklı tarih veya yer bilgileri varsa hangisinin hangi sayfada geçtiğini kaydedin.
- Kişi ve sıfatlar: Ad, soyadı ve tutanakta belirtilen sıfatları ayrı ayrı kontrol edin. Benzer adları, unvanları veya kişilerin rollerini birbirine karıştırmadığından emin olun.
- Adres: Tutanaktaki adresi özetle karşılaştırın. Eksik bırakılan veya farklı aktarılan bölüm varsa not edin.
- Eşya ve miktar: Eşyanın tanımını, sayısını, miktarını ve varsa tutanakta yazılı diğer özelliklerini kontrol edin. Özette genel bir ifadeye indirgenen ayrıntıları gözden kaçırmayın.
- Beyan ve açıklamalar: Tutanakta yer alan ifadelerin kime ait olduğunu ve özetin bunları doğru aktarıp aktarmadığını inceleyin. Bir kişinin beyanını başka bir kişiye atfetmediğini veya belirsiz bir ifadeyi kesinleştirmediğini kontrol edin.
- İmza, şerh ve ek bilgiler: İmza alanlarını, açıklama veya kayıt niteliğindeki notları ve sayfa üzerindeki diğer işaretleri inceleyin. Bu unsurların özette yer almaması, asıl belgede bulunmadıkları anlamına gelmez.
Temsili örnek: Tutanağın bir sayfasında iki eşya için ayrı miktarlar yazılı, yapay zekâ özeti ise yalnızca eşya türlerini anmış olsun. Bu durumda özet bütünüyle yanlış olmayabilir; ancak miktar bilgisi eksiktir. Eksikliği, ilgili sayfanın yeriyle birlikte not edin.
Son kontrol listesi
- Yapay zekâya verilen dosyada tutanağın tüm sayfaları ve görünen ekleri var mı?
- Sayfalar tam, okunaklı ve doğru sırada mı?
- Özetteki her tarih, kişi ve adresi asıl tutanakta bulabiliyor muyum?
- Eşya tanımları ve yazılı miktarlar doğru aktarılmış mı?
- Beyanların kime ait olduğu doğru gösterilmiş mi?
- İmza, şerh veya başka bir not özette atlanmış olabilir mi?
- Bulanık, kesilmiş ya da okunaksız yerler kesin ifadelerle tamamlanmış mı?
- Tutanakta göremediğim bir bilgi hakkında, dosyanın tamamında yokmuş gibi bir sonuca varıyor muyum?
- Özeti, tutanağın veya dosyanın tamamı yerine kullanıyor muyum?
Belirsiz veya eksik bir bölüm varsa ne yapmalısınız?
Belgenin bir kısmı okunmuyorsa, eksik sayfa olduğunu düşünüyorsanız veya özetle tutanak arasında önemli bir fark bulduysanız, bu noktaları ayrı bir listede toplayın. Her notta sayfa numarasını ya da sayfadaki konumu belirtin; mümkünse ilgili görüntüyü de saklayın. Belirsiz kısmı tahminle tamamlamayın ve özeti değiştirerek asıl belgeyle aynıymış gibi göstermeyin.
Tutanakta bulunmayan bir bilgi başka dosya belgelerinde yer alabilir. Bu nedenle, yalnızca tutanağa bakarak dosyanın tamamı hakkında “bu bilgi yok” sonucuna varmayın. Özetin doğruluğundan ayrı olarak tutanağın hukuki etkisini veya işlemin geçerliliğini değerlendirmeniz gerekiyorsa, tutanağın türü ve dosyanın diğer belgeleriyle birlikte somut inceleme gerekir. Bu konulardaki kesin hukuki ölçütler sağlanan kaynaklarda doğrulanamadığından burada kural olarak aktarılmamaktadır.
Belgenizin ne söylediğini görün
Tebligat, dilekçe ya da karar: belgenizi yükleyin ya da UYAP’tan aktarın; ne söylediği belgedeki yeri gösterilerek sade dille açıklansın.