İşçilik alacağı davasında bilirkişi raporu nasıl değerlendirilir?

Hayır. Bilirkişi raporu, teknik veya özel bilgi gerektiren konularda mahkemeye sunulan uzman görüşüdür; tek başına mahkeme kararı ya da kesinleşmiş bir alacak tutarı değildir. Hâkim, raporu dosyadaki diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (6100 sayılı Kanun m.282).

İşçilik alacağı hesabında bilirkişi; dosyaya sunulan bilgi ve belgeler üzerinden, görevlendirildiği konularda hesaplama yapabilir. Ancak hesaplamanın hangi kabullere dayandığını, bunların dosyayla uyumlu olup olmadığını ve raporda açıklanmayan noktaları ayrıca kontrol etmek gerekir.

Temsili örnek: Raporda çalışma süresi belirli bir tarihten başlatılmışsa, bu tarihin hangi belge veya kayda dayandırıldığını bulun. Raporun belirttiği tutarı, mahkemenin hükmettiği ya da tahsil edileceği kesinleşmiş tutar gibi değerlendirmeyin.

Önce raporun hangi işçilik alacağı kalemleri hakkında inceleme yaptığını belirleyin. Ardından her kalem için hesaplamanın dayanaklarını ve varsayımlarını dosyadaki belgelerle karşılaştırın.

Kontrol ederken şu sorular yol gösterir:

• Çalışma süresi: İşe başlama ve işten ayrılma tarihleri nasıl belirlenmiş? Rapor, bu tarihleri hangi belge veya kayıtlarla ilişkilendirmiş?
• Ücret: Hesaplamada hangi ücret esas alınmış? Bu ücretin dayanağı raporda gösterilmiş mi; dosyada ücretle ilgili başka bilgi veya belge var mı?
• Hesaplanan kalemler: Rapor hangi alacak kalemlerini ele almış? Talep edilen ve incelenen kalemler arasında açıklanmayan bir fark bulunuyor mu?
• Hesaplama yöntemi: Hangi dönemlerin veya verilerin kullanıldığı anlaşılabiliyor mu? Sonuca ulaşmak için yapılan işlem adımları açıklanmış mı?
• Dosyayla uyum: Raporun dayandığı bilgi, tarafların iddia ve savunmalarıyla ve dosyada bulunan belgelerle uyuşuyor mu?

Bunlar genel bir kontrol çerçevesidir; her kalemin maddi hukuk hesabını tek başına belirlemez. Bir tarihin, ücretin veya başka bir verinin raporda kullanılması, o bilginin dosyada tartışmasız olduğu anlamına gelmez. Raporun dayanağını göstermediği bir hususta, dayanak dosyanın başka bir bölümünde veya rapor eklerinde bulunabilir; dosya içeriğini ve ekleri birlikte kontrol edin.

Raporun eksikliği, incelenmesi gereken bir verinin veya hesap adımının ele alınmaması olabilir. Belirsizlik, raporda kullanılan bir tarihin, ücretin ya da yöntemin neden seçildiğinin anlaşılamamasıdır. Bu tür sorunları, rapordaki ilgili bölümü ve karşılaştırdığınız dosya belgesini belirterek somutlaştırın.

Raporun hesaplama veya uzmanlık yönünden eksik olmasıyla, mahkemenin yapması gereken hukuki değerlendirmeye girmesi aynı şey değildir. Bilirkişi özel veya teknik bilgi gerektiren konularda görüş bildirebilir; hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmeleri yapamaz (6100 sayılı Kanun m.279). Bilirkişiye hangi konuda başvurulabileceği de genel bilgiyle veya hâkimin hukuk bilgisiyle çözülebilecek konular ile özel ya da teknik bilgi gerektiren konuların ayrımına bağlıdır (6100 sayılı Kanun m.266).

Örneğin raporun belirli bir çalışma süresini hangi kayda dayanarak kullandığını açıklamaması hesaplamanın dayanağıyla ilgili bir belirsizlik olabilir. Bir hukuki uyuşmazlığın nasıl çözüleceğine dair değerlendirme yapılması ise yalnızca hesaplama kontrolü olarak ele alınmamalıdır. İtirazınızda teknik hesap sorusunu ve mahkemenin değerlendirmesini gerektiren konuyu birbirinden ayırın.

Mahkeme raporu diğer delillerle birlikte değerlendirir; rapordaki her tespit kendiliğinden kabul edilmiş sayılmaz (6100 sayılı Kanun m.282). Bu nedenle raporda kullanılan çalışma süresi veya ücret gibi bir kabulün dayanağını göstermek, sonucun dosyayla karşılaştırılmasını kolaylaştırır.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2014/22348 E., 2015/23677 K. sayılı kararında, kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarının hesaplanmasının denetlenemediği raporun hükme esas alınması isabetli bulunmamış ve bozma sonucu verilmiştir. Karar parçasında hizmet süresi ile ücretin hangi dayanakla belirlendiğinin anlaşılamaması da belirtilmiştir. Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 2013/950 E., 2013/4697 K. sayılı kararında ise rapora gerekçeli itirazlar bulunduğu belirtilerek yeni bilirkişi raporu alınması gerektiği yönünde bozma sonucu aktarılmıştır.

Bu kararların sonuçları, anılan dosyalardaki bilgi ve itirazlarla ilgilidir; aynı sonucun başka bir davada da çıkacağını göstermez. Raporunuzdaki eksikliğin niteliği, dosyanızdaki belgeler ve usul işlemleri farklı olabilir.