İşçilik alacağı davasında süre takibi için hangi tarihler ve kayıtlar gereklidir?

Hayır. İşçilik alacağı, iş ilişkisinden kaynaklanan ücret veya başka bir parasal talep olabilir; süre incelemesinde önce talebin hangi alacak türü olduğu belirlenmelidir. Ücret, fazla çalışma ve kullanılmayan yıllık izin ücreti için aynı başlangıç tarihini varsaymayın.

4857 sayılı İş Kanunu’na göre ücret, iş karşılığında işverenin veya üçüncü kişilerin sağladığı ve para ile ödenen tutardır. Ücret en geç ayda bir ödenir; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ödeme süresini bir haftaya kadar indirebilir. Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır (4857 sayılı İş Kanunu m.32). Bu nedenle yalnızca işten ayrılış tarihine bakmak yerine talebin hangi çalışma dönemi için olduğunu ve o ücretin ne zaman ödenmesi gerektiğini de kaydedin.

Bu hüküm, her alacağın başlangıç tarihini veya her ücret kalemi için somut son günü tek başına hesaplamaz. Özellikle fazla çalışma gibi başka alacakların süre hesabına ilişkin kurallar verilen kaynaklarda yer almıyor. Bu kalemlerde hangi dönem ve hangi ödeme tarihinin esas alınacağını ayrıca doğrulatın.

Her ücret dönemi için ayrı bir satır oluşturup şu bilgileri yan yana getirin:

• Ücretin ait olduğu ay veya çalışma dönemi.
• İş sözleşmesinde ya da varsa toplu iş sözleşmesinde belirtilen ödeme zamanı.
• Bordroda gösterilen ücret ve kesintiler.
• Banka hesabına yapılan ödemenin tarihi ve tutarı.
• Ücretin tamamının ödenmediğini düşünüyorsanız, eksik olduğunu düşündüğünüz miktar ve bunun dayanağı.

Ücret kural olarak Türk parasıyla işyerinde veya özel olarak açılmış banka hesabına ödenir; ücret alacağına ilişkin incelemede bordrodaki kayıtları banka hareketleriyle karşılaştırın (4857 sayılı İş Kanunu m.32). Bordronun veya hesabın tek başına bütün durumu gösterdiğini varsaymayın. Ödeme nakit yapılmış olabilir veya ilgili kayıt elinizde bulunmayabilir; elinizde olmayan bir belgenin yokluğunu, işlemin kesinlikle yapılmadığının kanıtı gibi değerlendirmeyin.

Temsili örnek: Bir çalışan, belirli bir ayın ücretinin eksik ödendiğini düşünüyorsa o aya ait bordroyu, sözleşmedeki ödeme zamanını ve banka hareketini birlikte inceler. Bu karşılaştırma, tek başına alacağın varlığını veya dava süresinin son gününü belirlemez.

İş sözleşmesi herhangi bir nedenle sona erdiğinde, işçinin hak kazanıp kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir. Bu yıllık izin ücretine ilişkin zamanaşımı, sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren başlar (4857 sayılı İş Kanunu m.59).

Bu nedenle işten ayrılış tarihini gösteren belgenin yanında, yıllık izin kayıtlarını, izin taleplerini ve kullandırıldığı belirtilen günleri de toplayın. Kendi notlarınızla işveren kayıtları farklıysa hangi tarihlerde izin kullandığınızı gösteren belgeleri ayrıca işaretleyin. İzin kaydında bir bilginin görünmemesi, tek başına o iznin kullanılmadığını kesinleştirmez.

Bu hüküm, kullanılmamış izin günlerinin sayısını veya somut ücret tutarını kendiliğinden ortaya koymaz. Hak kazanılan ve kullanılan izinleri, işten ayrılış kaydıyla birlikte kontrol edin.

Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ya da işveren alacağı ve tazminatı talepleriyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; dava şartı, mahkemenin davayı inceleyebilmesi için yerine getirilmesi gereken bir koşuldur. Arabuluculuk sonunda anlaşmaya varılamazsa son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenmelidir (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3).

Bu nedenle elinizde varsa arabuluculuk başvuru belgesini, görevlendirme ve toplantı bildirimlerini, son tutanağı ve dava açıldıysa dava tarihini saklayın. Son tutanakta hangi taleplerin yer aldığını da kontrol edin; belgenin yalnızca mevcut olması, başka bir talebi içerdiğini tek başına göstermez.

Arabuluculuk başvurusu ve son tutanak tarihleri dosyanın işlem sırasını anlamaya yardımcı olur. Ancak verilen kaynak metin, arabuluculuk sürecinin her alacak için zamanaşımı hesabına etkisini veya bu tarihlerden hareketle hesaplanacak son günü açıklamaya yeterli değildir. Bu tarihlerle ilgili kesin bir süre hesabı gerekiyorsa, alacak türü ve bütün işlem belgeleri birlikte değerlendirilmelidir.

İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları, anılan dava şartı hükmünün kapsamı dışında tutulmuştur (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3).