Rehber · İşe iade
İşe iade davasında tanık anlatımları dosyadaki belgelerle nasıl karşılaştırılır?
Tanık anlatımını dosyadaki belgelerle karşılaştırırken önce aynı olaydan söz edilip edilmediğini, sonra tarihleri, bilgiyi kimin hangi kaynaktan edindiğini ve kayıtların hangi dönemi kapsadığını kontrol edin. Fesih bildirimi ile tanığın anlattıkları farklıysa, bu farkı tek başına sonucu belirleyen bir çelişki saymayın; belgenin ne zaman ve ne amaçla düzenlendiğini de inceleyin. İşe iade davasında feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükü işverene, işçinin feshin başka bir sebebe dayandığı iddiasını ispat yükü ise işçiye aittir (4857 sayılı İş Kanunu m.20).
Önce uyuşmazlığın hangi noktada olduğunu belirleyin
Karşılaştırmaya, işverenin fesih bildirimiyle başlayın. İşveren, fesih bildirimini yazılı yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtmek zorundadır (4857 sayılı İş Kanunu m.19). Bu nedenle bildirimde yazan sebebi, tanıkların anlattığı olaylarla ve dosyadaki diğer kayıtlarla ayrı ayrı karşılaştırın.
İş güvencesi kapsamındaki bir fesih, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmalıdır. Bu düzenleme, 30 veya daha fazla işçi çalıştırılan işyerlerinde en az altı aylık kıdemi bulunan ve belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler için öngörülmüştür; yer altı işlerinde çalışan işçiler bakımından kıdem şartı aranmaz (4857 sayılı İş Kanunu m.18). Aynı işverenin bir veya farklı işyerlerinde geçen süreler kıdem hesabında birleştirilir; işverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa işçi sayısı bu işyerlerindeki toplam üzerinden belirlenir (4857 sayılı İş Kanunu m.18). İşletmenin veya işyerinin bütününü sevk ve idare eden belirli işveren vekilleri hakkında bu maddedeki düzenleme uygulanmaz (4857 sayılı İş Kanunu m.18).
Dosyanızda şu soruları ayırın: Tanık fesih gerekçesini mi anlatıyor, feshe dayanak gösterilen olayı mı, yoksa işçinin işten ayrılma biçimini mi? Farklı sorulara verilen yanıtları aynı konuda çelişki gibi değerlendirmeyin.
Tanık anlatımını belgeyle nasıl karşılaştırırsınız?
Her önemli iddiayı ayrı bir satır gibi ele alın. Tanığın söylediğini, bunu destekleyen veya farklı gösteren belgeyi ve aradaki farkın olası açıklamasını birlikte not edin.
-
Aynı olayı karşılaştırın
Tanığın hangi olaydan söz ettiğini belirleyin: Örneğin işçinin hangi tarihte işe gelmediği, kendisine hangi bildirimin yapıldığı veya işyerinde hangi değişikliğin gerçekleştiği. Fesih bildirimindeki sebep ile tanığın anlattığı olayın gerçekten aynı konuya ilişkin olup olmadığını kontrol edin.
-
Tarih ve olay sırasını çıkarın
Fesih bildiriminin tarihi, tanığın sözünü ettiği olayın tarihi ve varsa yazışma, tutanak veya işyeri kaydının düzenlenme tarihini yan yana yazın. Bir kaydın olay günü değil daha sonra düzenlenmiş olması, değerlendirilirken göz önünde tutulması gereken bir bilgidir; tek başına kaydın doğru veya yanlış olduğunu göstermez.
-
Tanığın bilgiyi nereden edindiğini not edin
Tanık olayı bizzat görmüş mü, konuşmanın içinde mi bulunmuş, yoksa bilgisini başka bir kişiden mi edinmiş? Anlatımın doğrudan gözleme mi yoksa aktarılan bilgiye mi dayandığını ayırt edin. Tanık anlatımındaki ayrıntıların hangi belge veya olayla doğrulanabildiğini ayrıca işaretleyin.
-
Belgenin kim tarafından ve hangi amaçla oluşturulduğunu inceleyin
Belgenin düzenlenme tarihi, hazırlayanı, muhatabı ve hangi dönemi kapsadığı önemlidir. Örneğin bir yazışma, yalnızca yazışmanın yapıldığı tarihteki bilgiyi gösterebilir; önceki dönemdeki bütün olayları tek başına açıklamayabilir. Belgenin dosyada bulunmaması da onun hiç düzenlenmediğini kesin olarak göstermez.
-
Farklılığın hangi iddiayla ilgili olduğunu belirleyin
Farklılık, işverenin fesih sebebini ispatlamasıyla mı, yoksa işçinin feshin başka bir sebebe dayandığı iddiasıyla mı ilgili? Feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükü işverene aittir. İşçi feshin başka bir sebebe dayandığını ileri sürerse bu iddiasını ispatla yükümlüdür (4857 sayılı İş Kanunu m.20). Tanık-belge karşılaştırması bu ayrımı ortadan kaldırmaz.
Her farklılık aynı ağırlıkta değildir
Tanık ile belge arasındaki uyuşmazlığı değerlendirirken farkın hangi konuda olduğunu sorun. Tanığın fesih tarihi hakkında farklı konuşması, fesih gerekçesini bilip bilmediği hakkındaki farklılıktan ayrı bir konudur. Benzer biçimde, tanığın bir olayı görmemiş olması, o olayın hiç yaşanmadığını tek başına kanıtlamaz.
Hâkim, kanuni istisnalar dışında delilleri serbestçe değerlendirir (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.198). Bu nedenle tek bir tanık beyanının veya belgenin her dosyada mutlaka üstün tutulacağını söylemek mümkün değildir. Belgenin düzenlenme amacı ve tarihi, tanığın olayı doğrudan bilip bilmediği, anlatımın diğer kayıtlarla uyumu ve uyuşmazlığın hangi iddiayla ilgili olduğu birlikte incelenmelidir.
Uyuşmazlık konusu olayları ispata elverişli yazılı veya basılı metinler, fotoğraf, görüntü ve ses kayıtları ile elektronik ortamdaki veriler belge kapsamına girebilir (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.199). Bir yazışma veya elektronik kaydı incelerken yalnızca tek bir cümleyi değil, mümkünse ilgili tarih ve konuşma bağlamını da kontrol edin. Bu, kaydın içeriğini değiştirmez; neyi gösterip neyi göstermediğini daha doğru belirlemenize yardım eder.
Dosyanızda karşılaştırabileceğiniz noktalar
- Fesih bildiriminin dosyada bulunup bulunmadığını ve bildirimin yazılı olup olmadığını kontrol edin.
- Bildirimde yer alan fesih sebebini, tanıkların anlattığı olaylarla konu konu eşleştirin.
- Fesih bildirimi, tanık anlatımı, yazışma ve tutanaklardaki tarihleri olay sırasına göre not edin.
- Her belge için düzenlenme tarihini, hazırlayanı, muhatabını ve kapsadığı dönemi kaydedin.
- Tanığın olayı doğrudan görüp görmediğini veya bilgisini başka bir kaynaktan edinip edinmediğini ayırın.
- Her farklılığın işverenin geçerli fesih sebebine ilişkin ispatıyla mı, yoksa işçinin ileri sürdüğü başka fesih sebebiyle mi ilgili olduğunu belirtin.
- Dosyada göremediğiniz bir kaydın hiç düzenlenmediği sonucuna varmayın; kaydın varlığı veya dosyaya sunulup sunulmadığı hakkında elinizdeki bilgiyle sınırlı kalın.
- Tanık deliline başvurulacaksa, tanık listesinde dinletilmek istenen vakıayı, tanığın adı ve soyadı ile tebliğe elverişli adresini belirtme kuralını göz önünde bulundurun; listede olmayan kişiler dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.240).
Karşılaştırmayı nasıl not edebilirsiniz?
Notlarınızı “iddia – tanığın anlatımı – belge – tarih veya kapsam farkı – açıklığa kavuşturulması gereken nokta” sırasıyla düzenleyin. Böylece bir belgenin yalnızca hangi iddiayla ilgili olduğunu değil, o iddiayı hangi ölçüde desteklediğini de ayrı tutabilirsiniz.
Temsili örnek: Fesih bildiriminde işçinin belirli bir tarihte işe gelmediği yazıyor; tanık ise işçinin o tarihten sonra da çalıştığını söylüyor. Bu durumda önce tanığın hangi dönemi ve hangi bilgiyi anlattığını, ardından işyeri kaydının hangi tarihleri kapsadığını karşılaştırın. Bu farklılık tek başına davanın sonucunu belirlemez; ilgili iddia ve diğer deliller birlikte değerlendirilir.
Dosyada birbiriyle uyuşmayan tarihler, farklı fesih açıklamaları veya tanığın doğrudan bilgi sahibi olup olmadığı konusunda önemli belirsizlikler varsa, belgeleri ve iddiaları birlikte incelemesi için bir hukukçudan destek almanız yararlı olabilir. Çünkü bu ayrıntılar, hangi vakıanın kim tarafından ispatlanması gerektiğini ve karşılaştırmanın hangi konuya odaklanacağını etkileyebilir.
Dayanak mevzuat
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18, 19, 20Madde metinleri: HukukDosyam mevzuat arşivi (resmî metin).
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.198, 199, 240Madde metinleri: HukukDosyam mevzuat arşivi (resmî metin).
Mevzuat değişebilir. Kendi dosyanızda hangi hükmün, hangi tarihteki hâliyle uygulanacağını dosyanın koşullarına göre bir hukuk uzmanıyla değerlendirin.
Belgenizin ne söylediğini görün
Tebligat, dilekçe ya da karar: belgenizi yükleyin ya da UYAP’tan aktarın; ne söylediği belgedeki yeri gösterilerek sade dille açıklansın.