Maddi tazminat davasında davacı, davalı ve vekillerin rolleri

Davacı, mahkemeden kendi lehine bir karar verilmesini isteyen taraftır. Davalı, davacının talebini yönelttiği taraftır. Bu sıfatlar tek başına davacının haklı, davalının sorumlu olduğu anlamına gelmez; bunlar kişilerin davadaki konumunu gösterir.

Maddi tazminat, ileri sürülen zararın para ile giderilmesine yönelik taleptir. Türk Borçlar Kanunu’nda genel çerçeveye göre, kusurlu ve hukuka aykırı fiille başkasına zarar veren kişi zararı gidermekle yükümlüdür; zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu ispatlar. Bu hükümler, her olayda kimin sorumlu olduğunu veya istenebilecek tutarı tek başına belirlemez. Olayın dayanağı ve dosyadaki deliller ayrıca değerlendirilmelidir (6098 sayılı Kanun m.49 ve m.50).

Temsili örnek: Bir kişi, başka bir kişinin davranışı nedeniyle zarara uğradığını ileri sürerek tazminat isterse talepte bulunan kişi davacı, talebin yöneltildiği kişi davalı olur. Bu örnek, davalının sorumluluğunun kanıtlandığı anlamına gelmez.

Dava, kural olarak taraflardan birinin talebiyle incelenir; hâkim kendiliğinden dava açıp karara bağlayamaz. Tarafların serbestçe tasarruf edebildiği dava konusu üzerindeki tasarruf yetkisi dava açıldıktan sonra da devam eder (6100 sayılı Kanun m.24).

Dava dilekçesi, davacının mahkemeye sunduğu ve talebini açıkladığı dilekçedir. Dilekçede mahkemenin adı, davacı ile davalının adları ve adresleri, davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, davanın konusu ve malvarlığı hakkına ilişkin davalarda dava konusunun değeri yer alır. Ayrıca iddianın dayandığı vakıaların açık özeti, her vakıanın hangi delille ispatlanacağı, hukuki sebepler ve açık talep sonucu gösterilmelidir (6100 sayılı Kanun m.119).

Talep sonucu, davacının mahkemeden tam olarak neye karar vermesini istediğidir. Mahkeme taleple bağlıdır; talep edilenden fazlasına veya başka bir şeye karar veremez, duruma göre daha azına karar verebilir. Bu nedenle dava dilekçesindeki talebi, yalnızca olay anlatımından değil, açıkça yazılan sonuç bölümünden de okuyun (6100 sayılı Kanun m.26).

Dava dilekçesindeki bazı eksiklikler için hâkim davacıya bir haftalık kesin süre verir. Bu kural, m.119’un ikinci fıkrasında sayılan bazı hususların eksikliği için geçerlidir; bu fıkra (a), (d), (e), (f) ve (g) bentlerini kapsam dışında bırakır. Süre verilmişse hangi eksikliğin tamamlanmasının istendiğini ve sürenin hangi işlem için tanındığını dosyadaki bildirime göre kontrol edin (6100 sayılı Kanun m.119).

Cevap dilekçesi, davalının davacının iddialarına karşı savunmasını sunduğu dilekçedir. Dilekçede savunmanın dayandığı vakıaların açık özeti, her vakıayı ispatlamak için dayanılan deliller, hukuki sebepler ve açık talep sonucu bulunur. Davalıya ve tarafların varsa kanuni temsilcilerine ilişkin bilgiler ile gerekli imza da dilekçede yer alır (6100 sayılı Kanun m.129).

Vakıa, tarafın olay hakkında ileri sürdüğü somut bilgidir; örneğin bir zararın hangi olayla ortaya çıktığı iddiası. Dosyada yalnızca bir iddianın yazılı olması, o iddianın kanıtlandığını göstermez. Taraflar, dayandıkları vakıaları ve delilleri yargılamaya sunar. Kanundaki istisnalar dışında hâkim, tarafların söylemediği vakıaları kendiliğinden dikkate alamaz ve kendiliğinden delil toplayamaz (6100 sayılı Kanun m.25).

Cevap dilekçesini incelerken savunma başlıklarını, bunların dayandığı delilleri ve davalının mahkemeden istediği sonucu ayrı ayrı belirleyin. Cevap dilekçesinin verilme süresi veya sonraki beyanların nasıl sunulacağı bu rehberde kesinleştirilemez; somut işlem ve dosyanın aşaması ayrıca kontrol edilmelidir.

Davacının talep ettiği miktar, mahkemenin hükmedeceği veya tahsil edilebilecek tutarla kendiliğinden aynı olmaz. Mahkemenin talep sonucuyla bağlı olması, dilekçedeki talep ile verilecek kararın kapsamını birbirine bağlar; ancak bu, talebin kabul edileceği anlamına gelmez (6100 sayılı Kanun m.26).

Zararın ve zarar verenin kusurunun ispat yükü zarar görene aittir. Zarar miktarı tam olarak ispatlanamıyorsa hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak miktarı hakkaniyete uygun belirler (6098 sayılı Kanun m.50). Bu düzenleme, her dosyada belirli bir tutara hükmedileceğini garanti etmez.

Dosyada talep edilen miktarı okurken bunun hangi zarar iddiasına dayandığını ve hangi delillerle desteklendiğini kontrol edin. Miktarın hesabı ve sorumluluk koşulları, olayın türüne ve dosyadaki bilgilere göre ayrıca incelenmelidir.

Vekil, taraf adına dava işlemlerini yürütmesi için görevlendirilen kişidir; davanın tarafı olan kişiyle aynı değildir. Dava ehliyeti bulunan kişi davasını kendisi açıp takip edebilir veya tayin ettiği vekil aracılığıyla hareket edebilir (6100 sayılı Kanun m.71).

Davaya vekâlet, özel yetki gereken hâller saklı kalmak üzere, hüküm kesinleşinceye kadar davanın takibi için gereken işlemleri ve hükmün yerine getirilmesiyle ilgili bazı işlemleri kapsar. Kanun, bu kapsamı karşı taraf yönünden daraltmaya yönelik sınırlayıcı işlemlerin geçersiz olduğunu da belirtir (6100 sayılı Kanun m.73).

Bununla birlikte vekil, açıkça özel yetki verilmedikçe bazı işlemleri yapamaz. Örneğin sulh olmak, davanın tamamından veya kanun yollarından feragat etmek ve davayı kabul etmek özel yetki gerektiren işlemler arasındadır. Vekâletnamede hangi özel yetkilerin verildiğini, yapılması gündeme gelen işlemle karşılaştırın (6100 sayılı Kanun m.74).