Ortaklığın giderilmesi davasında dosyanın konusu ve talepler nasıl anlaşılır?

Dava dilekçesindeki davanın konusu, davacı ve davalı bilgileri ile talep sonucu dosyanın ne hakkında olduğunu anlamanın başlangıç noktalarıdır. Dilekçede malvarlığı haklarına ilişkin davalarda dava konusunun değeri, iddiaların özeti ve bunların hangi delillerle ispatlanacağı da yer alır (6100 sayılı Kanun m.119).

Dilekçede malın tanımı, tarafların isimleri ve istenen sonuç, elinizdeki mülkiyet belgeleriyle uyuşuyor mu diye kontrol edin. Örneğin bir taşınmazın dava konusu edildiği yazıyorsa, dosyadaki tapu bilgilerini ve malın tanımını karşılaştırın. Başka bir mal söz konusuysa, o mala ilişkin mülkiyet kayıtlarını veya belgeleri inceleyin. Dilekçede bir bilginin yazmaması, o bilginin dosyada kesinlikle bulunmadığını göstermez.

Talep sonucunun açıkça yazılması gerekir (6100 sayılı Kanun m.119). Mahkeme, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; talep edilenden fazlasına veya başka bir şeye karar veremez, ancak duruma göre daha azına karar verebilir (6100 sayılı Kanun m.26). Bu nedenle talep bölümünü okuyun; yalnızca dava başlığına veya taraflardan birinin dosya hakkındaki kısa anlatımına dayanmayın.

Paylı mülkiyette, birden fazla kişi maddi olarak bölünmemiş malın tamamına belirli paylarla maliktir. Aksi belirlenmemişse paylar eşittir; her paydaş kendi payı bakımından malik hak ve yükümlülüklerine sahiptir (4721 sayılı Kanun m.688). Dilekçedeki pay bilgilerini tapu veya dosyada bulunan diğer mülkiyet belgeleriyle karşılaştırın. Payların nasıl gösterildiği yalnızca dilekçeden anlaşılmayabilir.

Elbirliği mülkiyetinde ise ortakların önceden belirlenmiş payları yoktur; her birinin hakkı ortaklığa giren malların tamamına yayılır (4721 sayılı Kanun m.701). Bu nedenle dosyadaki ortaklık türünü ve mülkiyet dayanağını kontrol etmek önemlidir. Paylı mülkiyetteki belirli pay bilgilerini elbirliği mülkiyetine doğrudan uygulamayın.

Paylı mülkiyette, hukuki işlem veya malın sürekli bir amaca özgülenmesi nedeniyle ortaklığı sürdürme yükümlülüğü bulunmadıkça her paydaş paylaşma isteyebilir. Paylaşma isteme hakkı hukuki işlemle en çok on yıl için sınırlandırılabilir; taşınmazlarda ortaklığın devamına ilişkin sözleşmeler resmî şekle bağlıdır ve tapu kütüğüne şerh verilebilir. Uygun olmayan zamanda paylaşma istenemez (4721 sayılı Kanun m.698). Bu istisnaların somut dosyada bulunup bulunmadığı, ilgili sözleşme ve mülkiyet belgelerinden anlaşılabilir; yalnızca dilekçedeki talepten kesin sonuç çıkarılamaz.

Paylaşma, malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılıp bedelinin bölüşülmesi yoluyla gerçekleşebilir (4721 sayılı Kanun m.699). Dilekçenin talep sonucunda hangi seçeneğin istendiğini bulun.

Paylaşma biçiminde anlaşma sağlanamazsa, paydaşlardan birinin istemi üzerine hâkim malın aynen bölünerek paylaştırılmasına karar verir. Bölünen parçaların değerleri eşit değilse, eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanabilir. Bölme, durum ve koşullara uygun değilse ve özellikle mal önemli değer kaybına uğramadan bölünemiyorsa açık artırmayla satışa hükmolunur. Satışın yalnızca paydaşlar arasında artırmayla yapılması için bütün paydaşların rızası gerekir (4721 sayılı Kanun m.699).

Bu nedenle dilekçede satış istenmesi, mahkemenin malın satıldığına karar verdiğini göstermez. Aynen paylaşmanın mümkün olup olmadığı da yalnızca dilekçedeki talepten anlaşılamaz; malın niteliği ve dosyadaki teknik ve hukuki bilgiler önem taşır. Temsili örnek: Bir taşınmaz için satış istenmiş olsa bile, dilekçedeki bu talep tek başına taşınmazın bölünemeyeceğini veya satış işleminin gerçekleştiğini kanıtlamaz.