Rehber · Belge analizi
Tebligat belgesi: Yapay zekâya sorulabilecek sorular ve kaynak kontrolü
Tebligat belgesini yapay zekâya sorarken önce belgenin üzerinde açıkça yazan bilgileri sade dille açıklamasını isteyin; ardından her önemli bilgiyi belgenin aslı ve ilgili kurumun resmî kanalı üzerinden kontrol edin. Yapay zekâ, belgenin hukuken geçerli olduğunu, hangi sürenin uygulanacağını veya sizin hangi işlemi yapmanız gerektiğini tek başına doğrulayamaz. Belgenin türü, kime teslim edildiği ve içindeki bilgiler değerlendirmeyi değiştirebileceğinden, bu ayrıntıları eksik bırakmadan ama kişisel verileri paylaşmadan ilerleyin.
Yapay zekâdan ne isteyebilirsiniz?
Yapay zekâdan belgenin görünen bölümlerini sade bir dille açıklamasını, tarihleri ve kurum adlarını ayıklamasını ya da anlaşılmayan ifadeleri işaretlemesini isteyebilirsiniz. Bu, belgeyi okumaya yardımcı olabilir; ancak belgenin doğruluğunu veya hukuki sonucunu onaylamaz.
Sorunuzu, yalnızca belgeden okunabilen bilgileri açıklamasını isteyecek şekilde kurun. Örneğin:
- “Bu belgede açıkça yazan kurum, muhatap, belge türü ve tarih bilgilerini ayrı ayrı çıkar. Okunmayan veya belgeden anlaşılamayan alanları tahmin etme.”
- “Belgedeki ifadeleri günlük dille açıkla. Açıklamanı belgedeki hangi ifadeye dayandırdığını göster; metinde bulunmayan bilgileri ekleme.”
- “Bu görüntüde okuyamadığın yerleri ve yorum yapmak için eksik kalan bilgileri listele.”
- “Belgede belirtilen bir işlem veya tarih varsa, aynen aktar. Bunun hukuki anlamı hakkında kesin sonuca varma.”
Yanıtın belgenin içeriğinden çıkarım mı yaptığı, yoksa belge dışı bilgi mi eklediği anlaşılmıyorsa, her iddia için “Bu bilgi belgenin hangi bölümünde yazıyor?” diye sorun. Cevapta belgenin üzerinde bulunmayan bir bilgi ortaya çıkarsa bunu doğrulanmış kabul etmeyin.
Belgeyi paylaşmadan önce ne yapmalı?
Yapay zekâya belge görüntüsü göndermek yerine, önce yalnızca gerekli bölümleri metin olarak aktarmayı değerlendirin. Görüntü paylaşmanız gerekiyorsa, kişiyi veya dosyayı tanımlayabilecek bilgileri mümkün olduğunca gizleyin.
-
Gerekli olmayan bilgileri kapatın
Adınızı ve soyadınızı, açık adresinizi, telefon numaranızı, kimlik veya dosya numaranızı, barkod ve karekodu, imza gibi tanımlayıcı bilgileri paylaşmadan önce kapatın. Bir bilginin sorunuz için gerekli olup olmadığını düşünün; gerekli değilse aktarmayın.
-
Belgenin bütünlüğünü koruyun
Soruya cevap için önemli olabilecek teslim bilgisi, tarih, kurum adı veya belge türünü yanlışlıkla kapatmayın. Gizlilik için düzenlediğiniz kopyayı asıl belgeyle karıştırmayın; aslı üzerinde değişiklik yapmayın.
-
Kullandığınız hizmetin koşullarını inceleyin
Yapay zekâ hizmetinin verileri nasıl sakladığını veya kullandığını varsaymayın. Belge yüklemeden önce hizmetin gizlilik ve veri işleme koşullarını kontrol edin. Bunları değerlendiremiyorsanız, belgeyi yüklemek yerine kimlik belirleyici unsurları çıkarılmış kısa bir metinle soru sormayı tercih edin.
Yapay zekâ yanıtını nasıl kontrol edebilirsiniz?
Yanıtı, yapay zekânın verdiği açıklamadan bağımsız biçimde doğrulayın. Önce belgenin aslındaki yazıyı ve görüntüdeki ilgili bölümü karşılaştırın. Ardından, belgenin hangi kurumdan geldiğini tespit edip o kurumun resmî iletişim veya sorgulama kanalından teyit edin. Uygun kanalın hangisi olduğu belgenin türüne ve düzenleyen kuruma bağlıdır.
Şu ayrımları özellikle kontrol edin:
- Belgede yazan bilgi: Tarih, muhatap veya kurum adı gibi görüntüde açıkça okunabilen alanlar.
- Yapay zekânın yorumu: Belgedeki bir ifadenin ne anlama gelebileceğine ilişkin açıklama.
- Belge dışında kalan bilgi: Uygulanacak süre, geçerlilik, itiraz yolu veya atılması gereken adım gibi ek değerlendirmeler.
Belgede yazan bir tarihi, tek başına yasal sürenin başlangıcı olarak kabul etmeyin. Hangi tarihin önem taşıdığı veya hangi işlemin gerektiği, belge türüne ve teslim bilgilerine bağlı olabilir; bu hukuki sonuçlar burada verilen kaynaklarla doğrulanamıyor. Bir işlem yapmadan önce ilgili kurumdan veya dosyanızı değerlendirebilecek bir hukukçudan teyit alın.
Resmî kurum kanalında kayıt bulamamak, belgenin geçersiz olduğunu tek başına göstermez. Sorgulama yöntemi, kayıt türü veya erişim bilgisi farklı olabilir. Kayıt görünmüyorsa belgenin aslındaki kurum bilgilerini kullanarak ilgili birime başvurun ve hangi bilgileri kontrol ettirmeniz gerektiğini sorun.
Yanıtı kullanmadan önce kontrol edin
- Yapay zekâ, belgenin üzerinde bulunmayan bir bilgi eklemiş mi?
- Kurum adı, muhatap, tarih ve teslim bilgileri belgenin aslıyla aynı mı?
- Görüntüde okunmayan veya kapatılan bir bölüm var mı; yanıt bu bölümü tahmin etmiş olabilir mi?
- Yanıtta hukuki geçerlilik, süre veya yapılması gereken işlem hakkında kesin bir hüküm var mı?
- Belgeyi düzenleyen kurumu doğru belirledim mi ve teyit için resmî kanalını buldum mu?
- Kişisel veya dosyayı tanımlayabilecek bilgileri paylaşmadan önce gizledim mi?
- Belge türü ya da teslim bilgisi belirsizse, bu belirsizliği ilgili kuruma veya hukukçuya açıkça sordum mu?
Ne zaman uzman desteği gerekir?
Belge türünü belirleyemiyorsanız, teslim alan kişi veya teslim tarihi konusunda çelişki varsa ya da yapay zekâ yanıtı hangi işlemi ne zaman yapmanız gerektiğini söylüyorsa, bu yanıtla tek başınıza hareket etmeyin. Özellikle süre veya hak kaybı ihtimali doğurabilecek bir karar öncesinde, belgenin aslını ve varsa zarfı ya da teslim kaydını birlikte inceletebileceğiniz bir hukukçudan görüş alın.
Başvururken şu soruları sorun: “Belgenin türü nedir?”, “Hangi teslim bilgileri önemli?”, “Bir süre söz konusuysa ne zaman ve hangi olayla başlıyor?”, “Bu belgedeki bilgi resmî kayıttan nasıl teyit edilir?” Bu sorular, eksik bilgilerin ve doğrulanması gereken noktaların belirlenmesine yardımcı olur.
Belgenizin ne söylediğini görün
Tebligat, dilekçe ya da karar belgenizdeki ifadeleri anlamaya çalışırken yapay zekâdan sade bir açıklama isteyebilirsiniz. Yanıtı belgenin aslı ve ilgili kurumun resmî kanalı üzerinden kontrol edin.