Vekâletname: Belgede yazılanlarla gerçekleşen işlemler nasıl ayrılır?

Vekâlet sözleşmesinde vekil, vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlenir. Bu, taraflar arasındaki iş görme ilişkisini anlatır. (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.502)

Temsil yetkisi ise vekilin başka bir kişi adına ve hesabına işlem yapabilmesiyle ilgilidir. Yetkili temsilci bir işlemi başkası adına yaparsa işlemin sonuçları doğrudan temsil olunanı bağlar. Ancak temsilci, işlem sırasında bu sıfatını belirtmemişse sonuç kural olarak kendisine ait olur; karşı tarafın temsil ilişkisini durumdan çıkarması gereken veya işlemin kiminle yapıldığının fark etmediği hâller bu kuralın istisnasıdır. (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.40)

Bu nedenle yalnızca vekâletnameyi görmek, vekilin hangi işi üstlendiğini veya işlem sırasında kimin adına hareket ettiğini tek başına kanıtlamayabilir. Sözleşme, vekâletnamenin tam metni ve gerçekleşen işlemde kullanılan belgeler birlikte değerlendirilmelidir.

Önce vekâletnamenin tamamını inceleyin; yalnızca başlığına veya birkaç yetki ifadesine bakmayın. Temsil yetkisi bir hukuki işlemle verilmişse kapsamı ve derecesi o işleme göre belirlenir. Yetki üçüncü kişilere bildirilmişse kapsamı ve derecesi bu bildirime göre belirlenir. (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.41)

Vekâletin kapsamı açıkça yazılmamışsa görülecek işin niteliği dikkate alınır. Vekâlet, üstlenilen işin görülmesi için gerekli hukuki işlemleri kapsayabilir; ancak bazı işlemler için özel yetki gerekir. Vekil, özel olarak yetkilendirilmedikçe dava açamaz, sulh olamaz, hakeme başvuramaz, iflas, iflasın ertelenmesi veya konkordato talep edemez, kambiyo taahhüdünde bulunamaz, bağışlama yapamaz, kefil olamaz, taşınmazı devredemez veya bir hak ile sınırlandıramaz. (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.504)

Karşılaştırırken işlemde kullanılan yetki ifadesini, yapılan işlemin türüyle eşleştirin. Örneğin taşınmazın devredildiği iddiası varsa, belgedeki taşınmazı devretme yetkisini ve işlem evrakındaki taraf bilgilerini ayrı ayrı kontrol edin. Belgedeki genel ifadelerin somut işlem için yeterli olup olmadığı, belgenin tam metnine ve işlemin niteliğine bağlıdır.

Bir kimse yetkisi olmadan temsilci sıfatıyla işlem yaparsa, işlem temsil olunanı ancak temsil olunan onayladığında bağlar. İşlem yapılan diğer taraf, temsil olunandan uygun bir süre içinde onay verip vermediğini bildirmesini isteyebilir; bu süre içinde işlem onanmazsa diğer taraf işlemle bağlı olmaktan kurtulur. Kanun burada belirli bir gün sayısı vermediğinden, uygun süreyi sabit bir takvim süresi gibi kabul etmeyin. (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.46)

Temsil olunanın işlemi açık veya örtülü olarak onamaması hâlinde, işlemin geçersiz olmasından doğan zararın giderilmesi yetkisiz temsilciden istenebilir. Ancak temsilci, karşı tarafın işlem sırasında yetkisiz olduğunu bildiğini veya bilmesi gerektiğini ispatlarsa bu zararın giderilmesi kendisinden istenemez. Hakkaniyet gerektiriyorsa diğer zararların giderilmesi de istenebilir; sebepsiz zenginleşmeden doğan haklar saklıdır. Bu hükümler, somut dosyada otomatik olarak tazminat hakkı veya sorumluluk bulunduğu anlamına gelmez. (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.47)

Bu yüzden şu soruları birbirinden ayırın: Yetki var mıydı? İşlem vekilin temsil olunan adına yaptığı bir işlem miydi? Sonradan onay verildi mi? Karşı taraf yetkisizlik durumunu biliyor muydu veya bilmesi gerekiyor muydu? Her sorunun yanıtı farklı belge ve kayıtlara dayanabilir.

Hukuki işlemden doğan temsil yetkisini temsil olunan her zaman sınırlayabilir veya geri alabilir. Ancak yetki üçüncü kişilere açıkça ya da dolaylı biçimde bildirilmişse, temsil olunan geri almayı bu kişilere bildirmediği takdirde, yetkinin geri alındığını iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri süremez. Temsil olunanın hizmet, vekâlet veya ortaklık gibi ilişkilerden doğabilecek hakları da saklıdır. (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.42)

Bu nedenle yalnızca geri alma kararının tarihini değil, yetkinin daha önce kimlere nasıl bildirildiğini ve geri almanın kimlere ne zaman iletildiğini de araştırın. Bildirimin nasıl yapılması veya ispatlanması gerektiğine ilişkin özel usul bu kaynaklardaki metinlerle doğrulanamıyor.

Hukuki işlemden doğan temsil yetkisi, aksi kararlaştırılmadıkça veya işin özelliğinden aksi anlaşılmadıkça, temsil olunanın ya da temsilcinin ölümü, gaipliğine karar verilmesi, fiil ehliyetini kaybetmesi veya iflas etmesi durumlarında sona erer. Bu hüküm tüzel kişiliğin sona ermesi hâlinde de uygulanır. (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.43)

Vekâlet sözleşmesini vekil veya vekâlet veren her zaman tek taraflı sona erdirebilir; ancak sözleşmenin uygun olmayan zamanda sona erdirilmesi diğer tarafın bundan doğan zararını giderme yükümlülüğü doğurabilir. Sözleşmenin sona ermesi ile üçüncü kişilere bildirilmiş temsil yetkisinin durumu aynı soru değildir; işlem tarihini, sona erdirme iradesini ve bildirimleri ayrı ayrı değerlendirin. (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.512)

Belgedeki ifadeler belirsizse, işlem özel yetki gerektirebilecek nitelikteyse, onay verilip verilmediği tartışmalıysa veya geri alma bildiriminin üçüncü kişilere etkisi önemliyse, belge ve işlem kayıtlarının birlikte incelenmesi gerekir. Özellikle işlemden doğduğu ileri sürülen zarar, karşı tarafın yetkisizlikten haberdar olup olmadığı ve geri alma bildiriminin zamanı gibi konular dosyadaki kanıtlara bağlıdır.

Uzmanla görüşürken vekâletnamenin tam metnini, işlem kayıtlarını, tarih sıralamasını ve geri alma ya da onaya ilişkin yazışmaları hazırlayın. Ayrıca şu soruları sorun: İşlem hangi yetki ifadesine dayanıyor? İşlem temsil olunan adına mı yapılmış? Sonradan onay bulunduğunu gösteren kayıt var mı? Yetki geri alındıysa ilgili kişilere bildirim ne zaman ulaşmış?