Rehber · Belge analizi
Vekâletname hakkında yapay zekâya sorulabilecek sorular ve kaynak kontrolü
Yapay zekâdan vekâletnamedeki ifadeleri sadeleştirmesini, belirli bir işlemle ilgili yetki ifadelerini bulmasını veya belirsiz görünen bölümleri işaretlemesini isteyebilirsiniz. Ancak verdiği yanıt, belgenin belirli bir işlem için yeterli ya da geçerli olduğunu kanıtlamaz. Yanıtı belge metniyle ve işlemi yürütecek kurumun koşullarıyla karşılaştırın; önemli bir karar vermeden önce ilgili kurumdan, noterden veya bir hukukçudan teyit alın.
Yapay zekâ vekâletnameyi anlamanıza nasıl yardımcı olabilir?
Vekâletname metninde, başka bir kişi adına yapılması istenen işler ve bunlara ilişkin yetki ifadeleri yer alabilir. Bu ifadeler, yapılacak işlem ve belgeyi kabul edecek kurum bakımından önem taşıyabilir. Yapay zekâ, metni sade bir dille açıklayabilir; fakat bu açıklama, belgenin o işlem için yeterli olduğuna dair resmî bir değerlendirme değildir.
Yapay zekâdan özellikle şu tür hazırlık işlerinde yararlanabilirsiniz:
- Uzun veya resmî ifadeleri gündelik dille açıklamasını istemek.
- Belirli bir işlemle ilgili ifadeleri belge içinde bulmasını istemek.
- Belirsiz, birbiriyle çelişiyor gibi görünen veya açıklama gerektiren kısımları işaretletmek.
- İşlemi yürütecek kuruma sorulacak soruları hazırlatmak.
Örneğin, bir taşınmazla ilgili işlem yapmayı düşünüyorsanız, belgedeki ilgili bölümü gösterip “Bu metinde taşınmazla ilgili hangi yetkiler açıkça yazıyor? Yorumunu alıntıladığın ifadelerle eşleştir; metinde bulunmayan bir yetkiyi varmış gibi çıkarma” diye sorabilirsiniz. Bu yanıt, kurumun belgeyi kabul edeceğini göstermez.
Hangi soruları sorabilirsiniz?
Soruyu belirli bir işleme ve belgedeki ifadeye bağlayın. Yapay zekâdan önce metinde ne yazdığını göstermesini, ardından yorumunu açıklamasını isteyin.
-
Metni sadeleştirin
“Aşağıdaki paragrafı hukuki sonucu kesinleştirmeden, gündelik Türkçeyle açıkla. Açıklamanı dayandırdığın cümleleri de belirt. Anlamı belirsiz kalan yerleri ayrıca işaretle.”
-
İşlemle ilgili ifadeleri bulun
“[Yapılacak işlemi] gerçekleştirmek istiyorum. Belgedeki bu işlemle ilgili olabilecek ifadeleri aynen alıntıla. Açıkça yazmayan yetkileri varsayma; hangi noktaların kurumdan teyit edilmesi gerektiğini listele.”
-
Belirsizlikleri ve eksikleri sorun
“Bu metinde farklı yorumlanabilecek veya kapsamı anlaşılmayan ifadeler var mı? Her biri için ilgili cümleyi göster ve açıklığa kavuşturmak üzere sorulabilecek bir soru öner. Belgenin yeterli ya da geçerli olduğu sonucuna varma.”
-
Kuruma yöneltilecek soruları hazırlayın
“Bu vekâletnameyi [işlemi yürütecek kuruma] sunacağım. Belgenin kabul edilip edilmeyeceğini sen belirleme. Kuruma, gerekli yetki ifadeleri ve belge biçimi hakkında sorabileceğim kısa soruları hazırla.”
Yapay zekâ yanıtını nasıl kontrol edebilirsiniz?
Yanıttaki her önemli iddiayı, belgedeki ilgili ifadeyle karşılaştırın. Yapay zekâ bir yetkinin bulunduğunu söylüyorsa, dayanak gösterdiği cümleyi belgenizde kendiniz bulun. Alıntı yoksa veya alıntı iddiayı desteklemiyorsa, o sonucu doğrulanmış kabul etmeyin.
Sonra, işlemi yürütecek kurumla iletişime geçip hangi yetki ifadelerinin ve hangi belge biçiminin arandığını sorun. Kurumun yanıtını, yapacağınız işlemle ve elinizdeki belgenin metniyle birlikte değerlendirin. Belgeyi düzenleyen notere ya da bir hukukçuya danışmanız da belgedeki ifadenin amacını ve kapsamını netleştirmeye yardımcı olabilir.
Yapay zekâdan kaynak göstermesini istediğinizde kaynağın adını, varsa madde numarasını ve güncel metnini ayrı ayrı kontrol edin. Kaynak bulunamıyorsa, verilen atıf başka bir konuyu anlatıyorsa ya da kaynağın metni yanıtı desteklemiyorsa, iddiayı güvenilir kabul etmeyin. Kaynak kontrolü yapılmış olsa bile, kurumun somut belgeye ilişkin değerlendirmesinin yerini tutmaz.
Belgeyi paylaşmadan önce ve yanıtı kullanmadan önce
- Yapay zekâya yalnızca sorunuz için gerekli belge kısmını verin.
- Paylaşmanız gerekmeyen kimlik, iletişim, imza, adres ve hesap bilgilerini metinden çıkarın veya maskeleyin.
- Kullandığınız hizmetin yüklenen belgeleri nasıl işlediğini ve saklayıp saklamadığını kendi koşullarından kontrol edin.
- Yapay zekânın dayanak gösterdiği ifadeyi belgenizde bulun ve alıntının yorumla örtüşüp örtüşmediğine bakın.
- Belgede aradığınız yetkinin açıkça bulunup bulunmadığını, yalnızca yapay zekânın özetine göre değil, metnin kendisinden kontrol edin.
- İşlemi yürütecek kuruma, elinizdeki vekâletnamenin o işlem ve belge biçimi bakımından kabul edilip edilmeyeceğini sorun.
- Belgenin kapsamı veya anlamı konusunda tereddüt varsa, işlem yapmadan önce noterden ya da bir hukukçudan somut metin üzerinden açıklama isteyin.
Hangi durumlarda yanıtı yeterli saymamalısınız?
Yapay zekâ, metindeki bir ifadeyi gözden kaçırabilir, belgenizde olmayan bir yetkiyi varmış gibi yorumlayabilir veya doğrulanamayan bir kaynak gösterebilir. Ayrıca aynı belge, yapılacak işleme ve belgeyi inceleyen kuruma göre farklı sorular doğurabilir. Bu nedenle genel bir yanıt, belirli vekâletnamenizin işlem için yeterli olduğunu tek başına göstermez.
Özellikle taşınmaz, banka, dava veya satış işlemleri söz konusuysa, ilgili yetki ifadelerini belgenin tamamındaki bağlamıyla inceleyin ve işlemi yürütecek kurumdan koşulları teyit edin. Kurumun talep ettiği ifade ya da biçim anlaşılmıyorsa, bunu yapay zekâya yorumlatmak yerine talebin ne anlama geldiğini doğrudan kuruma veya belgeyi hazırlayan notere sorun.
Belgenizin ne söylediğini görün
Tebligat, dilekçe ya da karar: belgenizi yükleyin ya da UYAP’tan aktarın; ne söylediği belgedeki yeri gösterilerek sade dille açıklansın.