Vekâletnamedeki hukuki terimler nasıl anlaşılır?

Vekâlet ilişkisi, vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlendiği sözleşmedir. Sözleşme ya da teamül varsa vekil ücrete hak kazanır. (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.502)

“Vekâletname” ise günlük kullanımda, bir kişiye belirli işleri yapması için yetki verildiğini gösteren belgeyi anlatır. Belgenin başlığı tek başına hangi işlemlerin yapılabileceğini göstermez; önemli olan, metinde yazan yetkiler ve bu yetkilerin verildiği işin niteliğidir. Belgenin düzenlenme biçimi ve kullanılacağı kuruma ilişkin ayrıntılar burada verilen kaynaklarla doğrulanamamaktadır.

Temsili örnek: Bir kişi, başka birine belirli bir işlemi takip etmesi için yetki vermiş olabilir. Bu ifade, kendiliğinden vekilin her türlü işlemi yapabileceği anlamına gelmez; verilen yetkinin sınırı metindeki ifadelere göre değerlendirilir.

Vekil, işi görmeyi veya işlemi yapmayı üstlenen kişidir. Vekâlet veren, bu işi ya da işlemi yapması için vekile yetki veren kişidir. Bu terimler, bir kişinin diğerinin adına veya onun için iş yapmasını anlatır; hangi işlerin kapsama girdiği ayrıca incelenmelidir. (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.502)

Yetki kapsamı, vekilin hangi işleri ve işlemleri yapabileceğinin sınırıdır. Kapsam sözleşmede açıkça belirtilmişse önce o ifadeler okunur. Açıkça belirtilmemişse görülecek işin niteliği dikkate alınır. Vekâlet, üstlenilen işin görülmesi için gerekli hukuki işlemleri yapma yetkisini de kapsar. (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.504)

Belgede bir işin takip edilmesi gibi genel bir ifade varsa, bunun hangi işlemleri içerdiğini yalnızca o ifadeden hareketle varsaymayın. Belgenin tamamını, yetkinin verildiği işi ve yapılması planlanan işlemi birlikte karşılaştırın. Metindeki yetkinin belirli bir işlem için yeterli olup olmadığı, kullanılan ifadelerin tamamına ve somut işe bağlıdır.

Bazı işlemler için vekilin özel olarak yetkilendirilmiş olması gerekir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.504’e göre vekil, özel yetkisi yoksa dava açamaz, sulh olamaz, hakeme başvuramaz; iflas, iflasın ertelenmesi veya konkordato talep edemez; kambiyo taahhüdünde bulunamaz, bağışlama yapamaz, kefil olamaz, taşınmazı devredemez veya bir hak ile sınırlandıramaz.

Bu nedenle, vekâletnameyle bu işlemlerden birinin yapılması bekleniyorsa belgede o iş için açık bir yetki bulunup bulunmadığını kontrol edin. Belgedeki genel bir ifadeyi, listelenen özel işlemlerden birini yapma yetkisi olarak kendiliğinden yorumlamayın. Yetkinin yeterli olup olmadığı, belgenin tüm ifadeleri ve yapılacak işlem birlikte değerlendirilerek anlaşılabilir.

Bir yetkinin metinde görünmemesi, başka bir belgede ya da kayıtta da bulunmadığını tek başına göstermez. İncelediğiniz belgeyle sınırlı kalın; başka bir belgenin veya kaydın var olup olmadığını ayrıca kontrol edin.

Vekâlet veren de vekil de sözleşmeyi tek taraflı olarak her zaman sona erdirebilir. Ancak sözleşmeyi uygun olmayan bir zamanda sona erdiren taraf, diğer tarafın bu nedenle doğan zararını gidermekle yükümlüdür. (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.512)

Bu kural, sona erdirmenin hangi yöntemle yapılacağını veya belirli bir kuruma sunulan vekâletnamenin o kurumda nasıl işlem göreceğini tek başına açıklamaz. Bildirim yöntemi, belgenin kullanılacağı yer ve somut olay bakımından izlenecek adımlar mevcut kaynaklarla doğrulanamamaktadır. İşlemin yakın zamanda yapılacak olması ya da sona erdirmenin karşı taraf için zarar doğurabilecek bir zamana denk gelmesi, değerlendirmeyi etkileyebilecek somut noktalardır.