Rehber · Belge analizi
Velayet uyuşmazlığında yapay zekâ ile dosya incelemesi için belge paketi nasıl hazırlanır?
Yapay zekâ incelemesi için belgelerinizi konu ve tarihe göre ayırın; her belgenin kaynağını, ilgili olayla bağlantısını ve eksik ya da çelişkili noktaları ayrıca belirtin. Yüklemeden önce çocuğun, ebeveynlerin ve üçüncü kişilerin tanınmasına yol açabilecek bilgileri mümkün olduğunca çıkarın ve aracın veri kullanım koşullarını kontrol edin. Yapay zekânın yanıtı, dosyanın tamamını inceleyen bir uzmanın değerlendirmesi veya hukuki sonuç değildir.
Yapay zekâ incelemesi ne işe yarar, neyi çözemez?
Bir yapay zekâ aracı, yüklediğiniz belgeleri konu başlıklarına ayırmaya, tarihlerden bir kronoloji taslağı çıkarmaya veya eksik görünen bilgileri soru hâline getirmeye yardımcı olabilir. Ancak araç yalnızca kendisine sunduğunuz içerikle çalışır. Belgenin gerçekliğini, bağlamını veya dosyanın dışında kalan bilgileri kendiliğinden doğruladığı varsayılmamalıdır.
Bu nedenle incelemeyi dosyayı düzenleme ve kontrol etme desteği olarak düşünün. Yapay zekâdan belgeleri sınıflandırmasını, tarihleri karşılaştırmasını veya doğrulanması gereken noktaları listelemesini isteyebilirsiniz. Aracın yanıtını, tek başına hukuki değerlendirme ya da delil incelemesi olarak kullanmayın.
Hangi belgelerin önemli olduğu; uyuşmazlığın hangi aşamada olduğuna, elinizde bir karar veya mahkeme yazısı bulunup bulunmadığına ve tarafların hangi konularda anlaşamadığına göre değişebilir. Bu yüzden pakete ekleyeceğiniz evrakı belirlerken mevcut dosyanızdaki belgeleri esas alın.
Hangi belgeleri seçmelisiniz?
Elinizdeki her şeyi ayrım yapmadan yüklemek yerine, dosyanın aşamasını ve tartışılan konuları gösteren belgeleri seçin. Aşağıdaki liste başlangıç içindir; her belgenin sizin uyuşmazlığınızla ilgisini ayrıca değerlendirin.
-
Mahkeme ve dosya evrakı
Elinizde varsa başvuru ve cevap dilekçeleri, mahkeme yazıları, duruşma tutanakları ve verilmiş kararların kopyalarını ayrı bir klasörde toplayın. Belgenin tarihini ve dosyanın hangi aşamasıyla ilgili olduğunu kaydedin. Bir kararın veya yazının yalnızca bir sayfası elinizdeyse, bunu tam belge gibi göstermeyin.
-
İddialarla bağlantılı kayıtlar
Tarafların tartıştığı konularla ilgili olabilecek yazışmaları, e-posta veya mesaj dökümlerini, okul ya da sağlık kurumlarından elinizde bulunan kayıtları ve diğer belgeleri seçebilirsiniz. Bir belgeyi yalnızca aleyhinize veya lehinize göründüğü için değil, hangi olayı açıklamaya yardımcı olabileceğini belirterek ekleyin. Hassas veya çocuğun mahremiyetini etkileyen kayıtları yüklemeden önce özellikle dikkatli olun.
-
Ekran görüntüsü ve kişisel notlar
Ekran görüntüsü, mesaj alıntısı veya kendi tuttuğunuz not tek başına olayın tamamını göstermeyebilir. Bunları kullanacaksanız mümkün olduğunda tarihini, nereden alındığını, kimin oluşturduğunu ve hangi olayla bağlantılı olduğunu not edin. Notların sizin anlatımınız olduğunu, başka bir kişi tarafından hazırlanmış belge olmadığını açıkça belirtin.
-
Belgeyi olduğu gibi koruyun
Kaynak dosyaları değiştirmeden ayrı bir klasörde saklayın. Paylaşım için hazırladığınız kopyada kişisel bilgileri gizlediyseniz, bu kopyayı düzenlenmiş örnek olarak işaretleyin. Kırpma veya karartma bağlamı etkileyebileceğinden, değişiklik yaptığınız bölümleri ve nedenini kaydedin.
Belgeleri ve olayları nasıl düzenlemelisiniz?
İncelemeyi kolaylaştırmak için dosya adlarını, belge listesini ve olay kronolojisini birlikte hazırlayın. Bilmediğiniz bir tarihi veya doğrulayamadığınız bir bilgiyi tahmin ederek tamamlamayın.
-
Konu klasörleri oluşturun
Örneğin “Mahkeme evrakı”, “Yazışmalar”, “Okul kayıtları” ve “Sağlık kayıtları” gibi klasörler kullanın. Aynı belge birden fazla konuyla ilgiliyse, asıl kopyayı bir yerde tutup belge listesinde diğer bağlantıları belirtin.
-
Dosya adlarında tarih ve tür kullanın
Örneğin “2025-03-12_mesaj-ekran-goruntusu_01” gibi açıklayıcı adlar seçin. Tarih kesin değilse bunu dosya adında kesinmiş gibi göstermeyin; “tarihi-belirsiz” şeklinde not edin. Belge üzerindeki tarih ile olayı yaşadığınızı belirttiğiniz tarih farklıysa ikisini ayrı ayrı kaydedin.
-
Belge listesi hazırlayın
Her belge için sıra numarası, dosya adı, tarih veya tarih aralığı, kaynak, ilgili olduğu olay ve varsa eksiklik bilgilerini yazın. Bu liste, yapay zekâya hangi belgenin ne olduğunu anlatır ve çıktıda yanlış belgeye atıf yapılıp yapılmadığını kontrol etmenizi sağlar.
-
Kronolojide olgu ile yorumu ayırın
Her olay için “tarih”, “ne oldu”, “hangi belgeyle bağlantılı” ve “hangi kısmı belirsiz” alanlarını kullanın. Gözlemlediğiniz olguyu kendi yorumunuzdan ayırın. Örneğin bir mesajın gönderildiği tarihi biliyor, mesajın neden yazıldığını bilmiyorsanız bu ayrımı açıkça belirtin.
-
Çelişki ve boşlukları gizlemeyin
İki belge farklı tarih veriyorsa, bir anlatımla kayıt uyuşmuyorsa veya bir döneme ait belge bulunmuyorsa bunu ayrı bir notta gösterin. Belgenin pakette bulunmaması, olayın gerçekleşmediğini kanıtlamaz. Aynı şekilde, bir iddianın belgede yer alması da tek başına onun doğrulandığı anlamına gelmez.
Yüklemeden önce gizlilik kontrolü yapın
- Aracın yüklenen içerikleri saklayıp saklamadığını, hizmeti geliştirmek veya eğitmek için kullanıp kullanmadığını ve silme seçeneklerini koşullarından kontrol edin.
- Bu koşullar açık değilse veya kullanım biçimini değerlendiremiyorsanız hassas belgeleri yüklemeyin; mümkünse kişisel bilgileri çıkarılmış örneklerle çalışın ya da aracı kullanmadan önce uygun bir uzmana danışın.
- Çocuğun adı, doğum tarihi, adresi, okul bilgisi, fotoğrafı ve sağlık bilgisi gibi tanınmasına veya özel yaşamının açığa çıkmasına yol açabilecek ayrıntıları gözden geçirin.
- Ebeveynlerin ve üçüncü kişilerin ad, iletişim bilgisi, hesap numarası, imza ve benzeri tanımlayıcı bilgilerini, inceleme için gerekmiyorsa paylaşım kopyasından çıkarın.
- Adları kaldırırken belgelerde tutarlı takma adlar kullanın; örneğin ebeveynler için “Ebeveyn A” ve “Ebeveyn B” deyin. Bu eşleştirmeyi herkese açık veya yapay zekâ aracına yüklenen dosyalarda tutmayın.
- Karartma işleminin gerçekten geri alınamaz olduğundan emin olun. Görselin üzerine siyah şekil eklemek bazı dosyalarda altındaki metni gizlemeyebilir; paylaşım kopyasını açıp karartılan alanların okunmadığını kontrol edin.
- Çocuğun beyanını almak veya değiştirmek için yapay zekâdan soru ya da yönlendirme hazırlamasını istemeyin. Çocuğa ait mahrem bilgileri paylaşmanızın gerekli olup olmadığını ayrıca değerlendirin.
Yapay zekâya nasıl tarafsız sorular sorabilirsiniz?
Soruyu, aracın hukuki sonuca karar vermesini değil, belgeleri düzenlemenizi sağlayacak şekilde kurun. Örneğin şu istekler daha sınırlı ve denetlenebilir bir incelemeye yardımcı olabilir:
- “Yüklediğim belgeleri yalnızca içeriklerine göre tarih sırasına diz. Her tespitin yanında dayandığın dosya adını ve varsa sayfa numarasını belirt.”
- “Kronolojide birbiriyle uyuşmayan tarihleri ve hangi belgelerin farklı bilgi verdiğini listele. Hangisinin doğru olduğuna karar verme.”
- “Belge listesinde kaynak, tarih veya olay bağlantısı belirtilmemiş kayıtları bul. Bilinmeyen bilgileri tahmin etme.”
- “Yüklediğim belgelerde geçen olgular ile benim açıklamalarımı ayrı başlıklar altında göster. Belge içeriğinde bulunmayan bilgileri ekleme.”
- “İncelemeyi tamamlamak için benim doğrulamam gereken soruları listele; velayet talebinin sonucunu tahmin etme.”
Her yanıtı kaynak dosyayla karşılaştırın. Araç belge adı, tarih veya içerik uydurmuşsa bu kısmı kullanmayın. Bir yanıtı doğrulayamıyorsanız onu doğrulanmış bilgi gibi dilekçeye, yazışmaya veya başka bir dosyaya aktarmayın.
Sonraki adımda neyi doğrulamalısınız?
Yapay zekâdan aldığınız çıktıyı ayrı bir çalışma notu olarak saklayın; kaynak belgelerin üzerine yazmayın. Aşağıdaki kontroller, hatalı veya eksik bir özetin dosyanızda gerçek bilgi gibi kullanılmasını önlemeye yardımcı olur.
-
Her tespiti kaynağına bağlayın
Özetlenen her olayın hangi belgeye dayandığını kontrol edin. Kaynak gösterilmemişse veya belirtilen belge o bilgiyi içermiyorsa, tespiti düzeltin ya da kullanmayın.
-
Tarihleri ve bağlamı karşılaştırın
Tarihi, mesajın kimden kime gönderildiğini ve alıntının öncesi ile sonrasını mümkün olduğunca asıl kayıtla karşılaştırın. Ekran görüntüsü yazışmanın tamamını göstermiyorsa bunu not edin.
-
Eksik ve çelişkili bilgileri ayrı tutun
Yapay zekânın belirsiz bir ifadeyi kesin bilgiye çevirmediğini kontrol edin. Farklı kayıtlar uyuşmuyorsa çelişkiyi görünür bırakın.
-
Hukuki değerlendirme gereken noktaları ayırın
Mevcut kararın kapsamı, dosyadaki usulî durum veya belgelerin nasıl kullanılabileceği hakkında hukuki sonuç çıkarılması gerekiyorsa bunu yapay zekâ yanıtına bırakmayın. Bir hukuk uzmanına başvururken ilgili evrakı, kronolojiyi ve yanıtta doğrulayamadığınız noktaları birlikte sunun.
Belgenizin ne söylediğini görün
Tebligat, dilekçe veya kararınızı yükleyin ya da UYAP’tan aktarın. Belgenin ne söylediği, ilgili bölümleri gösterilerek sade bir dille açıklanır.