Rehber · Belge analizi
Yapay zekâ dava dosyasını incelerken hangi bilgilere ihtiyaç duyar?
Yapay zekânın dava dosyasını işe yarar biçimde inceleyebilmesi için yalnızca bir dilekçe değil, inceleme amacına uygun belgeler, dosyanın hangi aşamada olduğunu gösteren bilgiler ve açık bir soru gerekir. Belgelerin tarihlerini, eklerini ve birbirleriyle ilişkisini belirtmek; eksik ya da okunaksız kısımları ayrıca işaretlemek değerlendirmeyi daha anlaşılır kılar. Kişisel bilgileri paylaşmadan önce kullandığınız hizmetin veri saklama ve kullanım koşullarını kontrol edin. Yapay zekâ çıktısını dosyanın tamamı ve uzman değerlendirmesiyle doğrulanması gereken bir taslak olarak görün.
Önce yapay zekâdan ne istediğinizi belirleyin
Aynı dosya, soruya göre farklı biçimde incelenebilir. Örneğin kronoloji çıkarmak için tarihli belgeler ve olayların kısa açıklaması gerekir. İki dilekçedeki iddiaları karşılaştırmak için her iki dilekçeyi ve atıf yapılan ekleri sunmak gerekir. Bir belgedeki eksik veya belirsiz noktaları bulmasını istiyorsanız, hangi belgeye ve hangi konuya bakacağını açıkça belirtin.
“Dosyamı değerlendir” gibi genel bir istek, hangi aşamanın veya meselenin inceleneceğini belirsiz bırakır. Bunun yerine tek bir iş tanımlayın: “Sunulan belgelerdeki olayları tarih sırasına koy ve her olayın hangi belgeye dayandığını belirt.” Bu, sonucu doğrulamayı da kolaylaştırır.
Yapay zekâdan hangi belgeye dayanarak sonuca vardığını göstermesini isteyin. Belgeye dayanmayan çıkarımları ayrıca işaretlemesini ve emin olmadığı noktaları belirtmesini söyleyin. Bu istekler hatalı yanıtı önlemez; yalnızca yanıtı kontrol etmeyi kolaylaştırabilir.
Dosyanın aşamasını ve temel bilgileri aktarın
Belgeyi tek başına yüklemek yerine, dosyada ne olduğunu ve neyin öğrenilmek istendiğini kısa bir başlangıç notuyla açıklayın.
-
İnceleme amacını yazın
Kronoloji, belgeler arası tutarsızlık, iddiaların hangi belgelere dayandığı veya dosyada eksik görünen evrak gibi tek ve somut bir amaç belirtin. Birden fazla isteğiniz varsa bunları ayrı sorular hâlinde sıralayın.
-
Dosyanın aşamasını belirtin
Elinizdeki belgelerin hangi işlem veya aşamayla ilgili olduğunu, bildiğiniz ölçüde yazın. Örneğin dava açılmış mı, karşı tarafın dilekçesi gelmiş mi, bir duruşma yapılmış mı, yakın zamanda bir tebligat veya yeni belge alınmış mı? Emin olmadığınız bir noktayı kesin bilgi gibi sunmayın.
-
Kendi rolünüzü ve tarafları ayırt edin
Hangi taraf olduğunuzu ve belgelerdeki kişi ya da kurumların rollerini açıklayın. İsimleri gizlediyseniz, belgelerin tamamında aynı taraf için aynı takma adı kullanın; aksi hâlde tarafların kim olduğu karışabilir.
-
Bilinen eksikleri açıkça yazın
Elinizde olmayan belgeyi, eksik sayfayı veya okunamayan bölümü not edin. Yapay zekâya sunulmayan bir evrakın dosyada bulunmadığı sonucunu çıkarmayın; model yalnızca paylaşılan malzemeyi görebilir.
Hangi belgeleri hazırlamalısınız?
Gerekli belgeler inceleme sorusuna bağlıdır. Bir iddianın hangi belgelere dayandığını anlamaya çalışıyorsanız, ilgili dilekçeyle birlikte dilekçede anılan ekleri de sunun. Karşılıklı anlatımları karşılaştıracaksanız, yalnızca kendi tarafınızın belgelerini değil, elinizde bulunan karşı taraf dilekçelerini ve bunlara verilen yanıtları da ekleyin.
Dosyanın seyrini anlamak için elinizde bulunan tebligatları, duruşma tutanaklarını ve sonraki işlemlere ilişkin belgeleri de gözden geçirin. Bu belgeler yoksa veya dosyanın tamamının sizde olup olmadığını bilmiyorsanız, bunu başlangıç notunda belirtin. Tek bir dilekçe ya da seçilmiş birkaç sayfa, dosyanın bütününü göstermeyebilir.
Her belgenin adını, tarihini ve mümkünse dosyadaki yerini yazın. Ekleri ana belgeden ayırmadan, hangi dilekçeye veya açıklamaya bağlı oldukları anlaşılacak biçimde adlandırın. Örneğin “Dilekçe 2, Ek 1 — tarih ve belge türü” gibi tutarlı bir adlandırma kullanabilirsiniz. Tarihi belgede görünmüyorsa kendiniz tahmin etmek yerine “tarih görünmüyor” diye not edin.
Belgeleri paylaşmadan önce nasıl düzenlemelisiniz?
Düzenli ve okunaklı belgeler, yanlış okuma ve yanlış eşleştirme riskini azaltmaya yardımcı olur. Belgedeki bilgiyi değiştirmeden, eksikleri ve belirsizlikleri ayrıca işaretleyin.
-
Sayfa ve ek bütünlüğünü kontrol edin
Belgenin başı, devamı, sonu ve ekleri elinizde mi kontrol edin. Sayfa numaraları atlıyor veya eklerin hangisine ait olduğu anlaşılmıyorsa bunu not edin.
-
Okunabilirliği gözden geçirin
Taranmış belgelerde yazıların, tarihlerin, kaşelerin ve imzaların okunup okunmadığına bakın. Bulanık veya kesik bölümleri yapay zekâya doğru okumuş gibi değerlendirtmeyin; o kısımların belirsiz olduğunu belirtin.
-
Kronolojiyi belgeye bağlayın
Önemli olayları tarih sırasına koyup her olayın hangi belgeyle desteklendiğini gösterin. Tarih yalnızca sizin hatırlamanıza dayanıyorsa bunu belge tarihiyle karıştırmayın; kaynağını açıklayın.
-
Belge ile kendi açıklamanızı ayırın
Kendi özetinizi veya hatırladığınız olayları, resmî ya da diğer kaynak belgelerden ayrı başlık altında verin. Böylece kişisel açıklamanız belgenin içeriğiymiş gibi algılanmaz.
Kişisel bilgileri paylaşmadan önce ne yapmalısınız?
Dava belgelerinde ad, adres, iletişim bilgileri, kimlik bilgileri, sağlık veya mali bilgiler gibi hassas olabilecek veriler bulunabilir. İnceleme için gerekli olmayan bilgileri paylaşmaktan kaçınmayı ve mümkünse kimlik belirlemeye yarayan alanları gizlemeyi değerlendirin.
Gizleme işleminin yalnızca ekranda görünen yazıyı kapatmadığından emin olun. Bazı dosyalarda kapatılmış gibi görünen metin kopyalanabilir veya dosyanın başka bir bölümünde kalabilir. Paylaşmadan önce son dosyayı yeniden açıp gizlemek istediğiniz bilginin görünmediğini ve kopyalanamadığını kontrol edin. İsimleri değiştiriyorsanız kişi ve taraflar için kullandığınız takma adları tutarlı biçimde kullanın.
Kullandığınız hizmetin verileri ne kadar süre sakladığı, hizmeti geliştirmek için kullanıp kullanmadığı ve bu ayarların nasıl değiştiği platforma ve seçilen ayarlara göre farklılık gösterebilir. Dosya yüklemeden önce hizmetin gizlilik, veri saklama ve kullanım koşullarını inceleyin. Bu koşulları doğrulayamıyorsanız, özel veya hassas bilgileri paylaşmama seçeneğini değerlendirin.
Yapay zekâ yanıtını nasıl kontrol edebilirsiniz?
- Her önemli tespitin hangi belgeye ve mümkünse hangi sayfaya dayandığını kontrol edin.
- Belgeden alıntı olarak sunulan ifadelerin kaynakta aynen bulunup bulunmadığını karşılaştırın.
- Önemli tarihleri, tarafların rollerini, talepleri ve olay sırasını belgelerle doğrulayın.
- Karşı tarafın dilekçeleri, ekleri, tebligatlar veya sonraki işlemler sunulmamışsa değerlendirmenin bu nedenle sınırlı olduğunu not edin.
- Eksik, okunaksız veya yüklenemeyen belgeler hakkındaki çıkarımları kesin bilgi olarak kabul etmeyin.
- Hukuki yorum, süre hesabı veya atılacak adım önerisini tek başına doğrulanmış kabul etmeyin.
- Bir işlem tarihi ya da olası hak kaybı riski söz konusuysa, ilgili belgeleri ve tarihi bir hukuk uzmanıyla kontrol edin.
Sonuç hangi durumlarda yanıltıcı olabilir?
Eksik belge, kesik sayfa, okunaksız tarama, yanlış tarih veya eklerin yanlış eşleştirilmesi yapay zekânın değerlendirmesini etkileyebilir. Ayrıca model, yalnızca kendisine verilen içerik üzerinden yanıt verir; dosyada bulunan ancak yüklenmeyen bir belgeyi hesaba katamaz. Bu nedenle “çıktıda bahsedilmiyor” ile “dosyada yok” aynı anlama gelmez.
Yapay zekâ bir belgeyi yanlış okuyabilir, belgeler arasındaki ilişkiyi hatalı kurabilir veya belgelere dayanmayan bir yorum ekleyebilir. Yanıtta yer alan bir sonucun dosyanızda kesin olarak geçerli olduğu varsayılmamalıdır. Özellikle hukuki değerlendirme, süre veya yapılacak işlem söz konusuysa, hangi belgeye ve tarihe dayanıldığını kontrol ettirin.
Bir hukuk uzmanına başvururken yalnızca yapay zekâ yanıtını değil, ilgili kaynak belgeleri, dosyanın aşamasını ve yanıtın dayandığını ileri sürdüğü sayfaları da paylaşın. Böylece hangi noktaların teyit edilmesi gerektiği daha açık olur.
Belgenizin ne söylediğini görün
Tebligat, dilekçe ya da karar: Belgenizi yükleyin veya UYAP’tan aktarın; ne söylediğini, belgedeki ilgili yeri göstererek sade dille öğrenin.