Rehber · Belge analizi
Yapay zekânın hesapladığı hukuki süre nasıl kontrol edilir?
Yapay zekânın verdiği hukuki süreyi, önce hangi işlem için hesap yaptığını ve başlangıç tarihini hangi belgeye dayandırdığını kontrol ederek doğrulayabilirsiniz. Ardından yanıtın dayandığını söylediği resmî kaynak metnini bulun ve işlem türü, başlangıç olayı, süre hesabı ile varsa istisnaların gerçekten bu metne uyup uymadığını karşılaştırın. Bu bilgilerden biri eksik veya belirsizse kesin bitiş tarihi kabul etmeyin; hangi belge ya da bilginin eksik olduğunu belirleyin.
Önce hangi işlem için süre hesaplandığını belirleyin
“Hukuki süre” tek başına yeterince açık bir tanım değildir. Bir başvuru, itiraz, cevap veya başka bir işlem için verilen süre; işlemin türüne ve hangi olaydan itibaren hesaplandığına bağlı olabilir. Yapay zekâ, sorunuzdaki boşlukları kendi varsayımlarıyla doldurmuş olabilir.
Yanıtta kullanılan işlem adını, sürenin kimin için hesaplandığını ve hesabın hangi olaya bağlandığını not edin. Örneğin yanıt “bildirim tarihinden itibaren” diyorsa, bunun hangi bildirime ve hangi tarihe karşılık geldiğini dosyanızdaki belgeyle eşleştirin. Bu bilgiler belirlenemiyorsa, hesap kontrol edilebilir bir sonuca henüz ulaşmamış demektir.
Başlangıç olayını hangi belge gösteriyor?
Süre hesabında başlangıç kabul edilen olayın gerçekleşip gerçekleşmediğini ve tarihini dosyanızdaki kayıtlarla kontrol edin. Belgenin türü ve içeriği, yapay zekânın varsaydığı olayla aynı olmayabilir.
-
Yanıttaki tarihi belgeyle eşleştirin
Yapay zekâ bir tarih verdiyse bu tarihin hangi belgeye dayandığını sorun. Belge üzerindeki tarih ile olayın gerçekleştiğini gösteren tarih aynı şey olmayabilir. Belgenin türünü, içeriğini ve görünen tarihleri ayrı ayrı not edin.
-
Kayıtların kapsamını kontrol edin
Dosyanızdaki belgeleri ve ulaşabildiğiniz ilgili kayıtları kontrol edin. Bir bildirimin veya işlemin elinizdeki belgelerde görünmemesi, onun gerçekleşmediğini tek başına kanıtlamaz. Eksik olabilecek belge ya da kayıt varsa bunu ayrıca araştırın.
-
Tarihin neyi gösterdiğini netleştirin
Tarih; belgenin düzenlendiği, gönderildiği, teslim edildiği veya başka bir olaya ilişkin olabilir. Yapay zekâ bunlardan hangisini başlangıç kabul ettiğini açıklamıyorsa, tarih varsayımını doğrulanmış bilgi gibi kullanmayın.
Yapay zekânın varsayımlarını ayıklayın
Yanıttan yalnızca son tarihi değil, hesabın hangi bilgilere dayandığını da isteyin. Şu sorular belirsizliği görünür kılar:
- Hangi işlem için süre hesaplandı?
- Başlangıç olayı olarak hangi tarih ve belge kabul edildi?
- Bu tarihin ilgili olayı gösterdiği nasıl belirlendi?
- Hangi kaynak metnine dayanıldı ve metnin hangi sürümü kullanıldı?
- Bir istisna veya farklı hesaplama ihtimali değerlendirildi mi?
Yanıtta bu soruların karşılığı yoksa, hesap eksik bilgiye dayanıyor olabilir. Yapay zekânın kendinden emin bir dille yazması ya da bir kaynak adı vermesi, kaynak metninin doğru bulunduğunu ve somut dosyanıza uygulandığını tek başına göstermez.
Dayanak gösterilen kaynağı nasıl karşılaştırırsınız?
Kaynak metnini, yapay zekânın verdiği alıntı veya özetle yetinmeden kendiniz bulun ve karşılaştırın. Bu rehber, belirli bir işlem için uygulanacak süreyi veya madde numarasını doğrulamıyor; bu nedenle burada süre ya da madde numarası verilmiyor.
-
Kaynağın resmîliğini ve kimliğini doğrulayın
Kaynağın yetkili resmî bir kurumun yayını olup olmadığını, metnin hangi düzenlemeye ait olduğunu ve ilgili hükmün tam metnini kontrol edin. Yapay zekâdan yalnızca kaynak adı değil, kullandığı metni ve ilgili bölümü de göstermesini isteyin; ardından bunları resmî yayındaki içerikle karşılaştırın.
-
Metnin tarihini ve sürümünü kontrol edin
-
Hesabın tüm parçalarını ayırın
Yanıttaki hesabı şu parçalara bölün: işlem türü, başlangıç olayı ve tarihi, uygulanacağı söylenen süre, bitiş tarihine ulaşırken kullanılan hesaplama yöntemi ve belirtilen istisnalar. Her parçayı kaynak metni ve dosyanızdaki belgeyle ayrı ayrı karşılaştırın.
-
Eşleşme yoksa sonucu kesinleştirmeyin
Kaynak metni bulunamıyor, alıntı kaynakla uyuşmuyor veya metin somut işlem türünü karşılamıyor ise yapay zekâ yanıtını doğrulanmış süre olarak kabul etmeyin. Hangi parçanın doğrulanamadığını not edin ve o noktaya ilişkin belge ya da uzman görüşü edinin.
Hesabı kullanmadan önce kontrol edin
- Hesaplanan işlemin ne olduğu açıkça yazıyor mu?
- Başlangıç olayı ve tarihi belirtilmiş mi?
- Başlangıç tarihini gösteren belgenin türü ve içeriği kontrol edildi mi?
- Belgedeki tarih ile olay tarihi birbirinden ayrıldı mı?
- Dayanak gösterilen kaynak resmî metinden doğrulandı mı?
- Kaynağın hangi tarihli veya sürümlü metin olduğu belirlendi mi?
- Hesaplama yöntemi ve varsa istisna varsayımları açıklanmış mı?
- Belirsiz kalan noktalar, doğrulanmış bilgilerden ayrı tutulmuş mu?
Ne zaman uzmana hangi soruyu sormalısınız?
Başlangıç tarihini gösteren belge yoksa, belge üzerindeki tarihler birbiriyle uyuşmuyorsa, işlemin türü net değilse veya uygulanacak kaynak metni belirlenemiyorsa, kesin bitiş tarihi üzerinden hareket etmeyin. Bu durumlarda hukuki değerlendirme, dosyadaki belgelerin ve uygulanacak kuralın birlikte incelenmesini gerektirebilir.
Bir uzmana başvururken yapay zekâ yanıtını, dayanak gösterdiği kaynak metnini ve ilgili dosya belgelerini birlikte sunun. Şu soruları yöneltebilirsiniz: “Bu işlem için başlangıç olayı hangisidir?”, “Bu olayı hangi belge kanıtlıyor?”, “Bu olay bakımından hangi kaynak metni uygulanır?” ve “Hesapta değerlendirilmesi gereken bir istisna var mı?” Böylece yalnızca bir tarihin doğru olup olmadığını değil, hesabın hangi nedenle değişebileceğini de sorabilirsiniz.
Belgenizin ne söylediğini görün
Tebligat, dilekçe ya da karar: belgenizi yükleyin ya da UYAP’tan aktarın; ne söylediği belgedeki yeri gösterilerek sade dille açıklansın.