Rehber · Yapay zekâ

Yapay zekâyla hukuki argümanları incelerken kaynak kontrolü

Yapay zekânın verdiği kanun maddesi veya karar künyesini, doğru kabul etmeden önce kaynağın kendisinde ayrı ayrı doğrulayın. Kaynağın gerçekten var olup olmadığını kontrol etmek ilk adımdır; ardından metnin doğru aktarıldığını, güncel olduğunu ve dosyanızdaki olaylarla ilgili olup olmadığını inceleyin. Bu kontroller, bir argümanın hangi bilgiye dayandığını görmenize yardımcı olur; tek başına hukuki sonuca karar vermez.

Bir kişinin bilgisayar ekranındaki hukuki belgeleri ve kaynak bilgilerini karşılaştırması

Hukuk Dosyam Editör Ekibi Yayın tarihi

Kaynak kontrolü neden ayrı yapılmalı?

Yapay zekâ bir kaynak adı, madde numarası, karar künyesi veya alıntı üretebilir; ancak bu bilginin doğru olduğunu yalnızca çıktıda yer alması göstermez. Kaynak hiç var olmayabilir, numarası veya tarihi hatalı olabilir ya da gerçek bir metin yanlış aktarılmış olabilir.

Kaynağın varlığını bulmanız da kontrolü bitirmez. Metnin güncel olup olmadığını ve ele aldığınız uyuşmazlıktaki olgularla örtüşüp örtüşmediğini ayrıca değerlendirmeniz gerekir. Örneğin, aynı konu başlığını taşıyan iki kararın olayları, talepleri veya yargılamanın aşaması farklı olabilir. Bu farklılıklar, kararın sizin dosyanızdaki argümana ne ölçüde katkı sunduğunu etkileyebilir.

Bu nedenle yapay zekâ çıktısını, doğrulanmış hukuki bilgi değil, incelenmesi gereken bir çalışma taslağı olarak ele alın.

Yapay zekâdan kaynakları ayrı ayrı isteyin

Bir ekranda hukuki iddiaların karşısında sıralanmış kaynak künyeleri

Kaynakları argümanların içine karışmış hâlde almak yerine, her iddiayla dayanağını eşleştirmesini isteyin. Böylece hangi bilginin hangi kaynağa bağlandığını daha kolay kontrol edebilirsiniz.

  1. İddia ile kaynağı eşleştirin

    Her argüman için kullanılan kaynak türünü, kanun adı ile madde numarasını veya kararın tam künyesini ayrı satırda göstermesini isteyin. Alıntı varsa alıntıyı ve metindeki yerini de ayrıca belirtmesini söyleyin.

  2. Eksik bilgiyi görünür kılın

    Karar tarihi, mahkeme adı, esas veya karar numarası gibi künye bilgileri eksikse bunların tamamlanmasını isteyin; eksik bilgiyi tahmin etmemesini özellikle belirtin. Yapay zekâ bu bilgileri doğrulayamıyorsa bunu açıkça yazmasını isteyin.

  3. Kaynak ile sonucu ayırın

  4. İnceleme sınırını sorun

    Kaynağın tam metninin görülüp görülmediğini, metin görülmediyse hangi bilginin yalnızca künye veya kısa özetten çıkarıldığını belirtmesini isteyin.

Kanun maddesini ve karar künyesini nasıl doğrularsınız?

Bir kişinin karar künyesini ve mevzuat metnini yan yana incelemesi

Önce kaynak bilgisini türüne göre ayırın. Kanun maddesinde kanunun adı ve madde numarasını; kararda ise mahkeme, tarih ve mevcut diğer künye bilgilerini not edin. Ardından bu bilgileri ilgili resmî mevzuat yayımında veya güncel mevzuat metnini sunan güvenilir bir hukuk kaynağında, karar bakımından ise mahkemenin ya da güvenilir bir hukuk kaynağının yayımladığı kayıt ve metinlerde arayın.

Bir künye arama sonucunda görünmüyorsa bunu tek başına kararın bulunmadığının kesin kanıtı saymayın. Bilgi eksik, farklı yazılmış veya erişilen kaynakta yer almıyor olabilir. Künye alanlarını ayrı ayrı deneyin; tam metne ulaşılamıyorsa sonucu “doğrulanamadı” diye kaydedin.

Kaynağı bulduğunuzda, yapay zekânın aktardığı ifadeyi kaynak metniyle karşılaştırın. Alıntının yalnızca birkaç kelimesini değil, öncesini ve sonrasını da okuyun. Bir cümlenin bağlamı, metnin hangi olaya veya koşula ilişkin olduğunu anlamak için önemlidir.

Kaynağın bulunması, aktarımın doğru veya dosyanız için belirleyici olduğu anlamına gelmez. Kontrol edebildiğiniz şeyi ve edemediğiniz kısmı ayrı kaydedin.

Kaynağın güncelliğini ve dosyanızla ilgisini değerlendirin

Mevzuat ve karar belgelerindeki bilgilerle dosya notlarının karşılaştırılması

Bir kaynağın doğru aktarılmış olması, onun bugünkü durumunu veya sizin dosyanızla bağlantısını tek başına açıklamaz. Aşağıdaki karşılaştırmayı, yapay zekâ çıktısındaki her önemli iddia için yapın.

  1. Metnin hangi sürüm olduğunu kontrol edin

    Mevzuat için eriştiğiniz metnin güncel olup olmadığını ve ilgili hükümde değişiklik bilgisi bulunup bulunmadığını kontrol edin. Eski bir metin sürümünü görüyorsanız bunu güncel hüküm gibi kullanmayın; tarih ve sürüm bilgisi belirsizse notunuza ekleyin.

  2. Kararın tam metnine ulaşın

    Karar yalnızca bir özet veya kısa alıntıyla aktarılmışsa, tam metne erişmeden gerekçesi ve kapsamı hakkında kesin değerlendirme yapmayın. Tam metne ulaşılamıyorsa hangi kısmın doğrulanamadığını açıkça yazın.

  3. Olayları ve talebi karşılaştırın

    Karardaki olayların, tarafların taleplerinin ve yargılamanın aşamasının kendi dosyanızdaki durumla benzer ve farklı yönlerini belirleyin. Yalnızca aynı hukuk teriminin geçmesi, iki dosyanın aynı olduğu anlamına gelmez.

  4. Argümanın dosyanızdaki dayanağını bulun

    İddianın dayandığı olguların sizin dosyanızda hangi belge, yazışma veya kayıtla desteklendiğini not edin. İlgili belge henüz elinizde değilse ya da olgu tartışmalıysa, bunu argümanın değerlendirmesinde ayrı bir eksik olarak gösterin.

Kontrol notunu nasıl tutabilirsiniz?

  • Her hukuki iddia için yapay zekânın gösterdiği kaynağı ve iddiayla bağlantısını kaydedin.
  • Kanun maddesi veya karar künyesini, kaynağın bulunduğu yayın ya da veri tabanındaki bilgilerle karşılaştırın.
  • Alıntıyı kaynak metninden kontrol edin; metnin tamamını göremediyseniz bunu belirtin.
  • Mevzuatın hangi metin sürümünü ve hangi tarihi kontrol ettiğinizi yazın.
  • Karar ile kendi dosyanız arasındaki benzerlikleri ve sonucu etkileyebilecek farklılıkları ayrı ayrı sıralayın.
  • Kaynağı bulamadığınız, metni göremediğiniz veya güncelliğini belirleyemediğiniz bilgileri “doğrulanamadı” olarak işaretleyin.
  • Argümanın dosyanızdaki olgusal dayanağını ve bu dayanağı gösteren belgeyi not edin.
  • Kaynak kontrolü ile hukuki değerlendirmeyi birbirinden ayırın; doğrulanmış bir kaynağı otomatik olarak dosyanıza uygulanabilir kabul etmeyin.

Güçlü ve zayıf noktaları neye göre kaydedebilirsiniz?

Kaynak, içerik ve dosya bağlantısı başlıklarıyla hazırlanmış hukuki inceleme notları

Kaynak kontrolü, argümanın hangi parçalarının dayanaklı olduğunu ve hangi parçalarında eksik bulunduğunu görmenizi sağlar. Her argümanı şu başlıklarla değerlendirebilirsiniz:

  • Kaynak: Kaynağın varlığı ve künyesi doğrulandı mı?
  • İçerik: Aktarılan ifade kaynak metniyle örtüşüyor mu; bağlamı görülebiliyor mu?
  • Güncellik: İncelenen metnin sürümü veya kararın tam metni belirlenebiliyor mu?
  • Dosyayla bağlantı: Kaynaktaki olaylar ve koşullar dosyanızdaki durumla hangi yönlerden benzer ya da farklı?
  • Dosya dayanağı: İddiaya dayanak gösterilen olgu hangi belge veya kayıtla destekleniyor?

Bu başlıklardan biri eksikse, argümanı hemen doğru ya da yanlış diye sınıflandırmak yerine eksikliği açıkça kaydedin. Örneğin, karar künyesi doğrulanmış ancak tam metni bulunamamışsa, kararın varlığına ilişkin kontrol ile içeriğine ilişkin kontrolü ayrı tutun. Böylece doğrulanmış bilgiyle varsayımı birbirine karıştırmazsınız.

Ne zaman uzman desteği gerekir?

Bir kişinin kaynak kontrol notlarıyla birlikte hukuk uzmanına danışmaya hazırlanması

Kaynaklar arasında farklı metinler bulunuyorsa, mevzuatın hangi sürümünün ilgili olduğunu belirleyemiyorsanız veya kararın tam metnine erişemeden dosyanız açısından nasıl değerlendirileceğini anlamaya çalışıyorsanız, bir hukuk uzmanından destek alın. Aynı şekilde, kaynağın dosyanızdaki talep ve usul aşamasıyla bağlantısını kurmak için hukuki değerlendirme gerekiyorsa, yalnızca yapay zekâ çıktısına dayanarak işlem yapmayın.

Uzmandan yardım isterken incelediğiniz metni, kaynak künyesini, kendi dosyanızdaki ilgili olguları ve hangi noktayı doğrulayamadığınızı birlikte sunun. Bu bilgiler, kaynak kontrolü ile dosyanın hukuki değerlendirmesini birbirinden ayırmaya yardımcı olur.

İlgili mevzuat ve kararları bulun

Dosyanızla ilişkili kanun maddeleri ve emsal kararlar, doğrulanmış künyeleriyle ve belgenize bağlanan açıklamalarla.

Emsal karar aramayı inceleyin

Etiketler